KreuÇmimeCal Revely-Calder: Çmimi Booker i ka dhënë një mësim industrisë së botimit

Cal Revely-Calder: Çmimi Booker i ka dhënë një mësim industrisë së botimit

“Fundi i gjithçkaje” i M. Xhon Harrisonit
është një fitues me zgjuarsi të pazakontë.
Na duhen më shumë romane të tilla.

Industria e botimit, në përgjithësi, më mërzit. Të paktën në letërsinë artistike, botuesit e mëdhenj shpërblejnë mediokritetin, u kapen pas prirjeve të çastit, presin pak nga lexuesit e tyre dhe — ankesa ime e përhershme — nuk i redaktojnë librat siç duhet. Çdo vit, në Britani botohen dhjetëra mijëra libra të rinj letrarë, kryesisht romane. Shumica nuk ia vlejnë kohën tuaj.

Sonte, juria e çmimit Booker vuri në qendër të vëmendjes botërore një nga ato perla që ia vlejnë. Fundi i gjithçkaje, i M. Xhon Harrisonit, që fitoi çmimin e këtij viti prej 50 000 sterlinash, është një vepër e çuditshme dhe e bukur. Nuk është tamam fantastikë shkencore, as roman me suspans; mund të jetë “letërsi spekulative”, çfarëdo që të nënkuptojë kjo. Nëse nuk drejtoni një librari, s’keni pse t’i vini ndonjë etiketë: thjesht blijeni dhe lexojeni. Kjo histori pushtimi jashtëtokësor dhe shpërbërjeje shoqërore, me ngjarje të vendosura në bregdetin jugor të Anglisë, është përpirëse, e zgjuar dhe çuditërisht prekëse. E kam lexuar tri herë dhe çdo herë kam marrë diçka të ndryshme prej saj.

Harrisoni, anglez, 81 vjeç — tashmë fituesi më i moshuar i Booker-it, duke ia kaluar Margaret Atwood-it, e cila ishte 79 vjeçe më 2019 — ka kaluar gjysmë shekulli duke u shpërfillur si një shkrues dosido i fantastikës shkencore. Na foli për këtë në një bisedë të zgjeruar javën e kaluar, ndonëse, për çudi, nuk duket aspak i hidhëruar. Tani që është shumë më i pasur, shpresoj që ky humor i mirë t’i zgjasë; e meriton plotësisht këtë sukses. (Ne, në redaksinë e librit të Telegraph-it, kishim aq besim tek ai, sa organizuam që më herët një intervistë, pa pritur, si gjithë të tjerët, të shihnim kush do të fitonte mbrëmjen e ndarjes së çmimit.) Fitorja e Harrisonit duhet të na kujtojë disa gjëra. Së pari: “letërsia e zhanrit” është një tigër prej letre. Nëse e shihni me përçmim fantastikën shkencore, po harroni Ballardin, Herbertin dhe, shekuj më herët, Miltonin. Së dyti: botuesit e pavarur janë burimi ynë më i besueshëm i veprave novatore. Fundi i gjithçkaje botohet nga Serpent’s Tail, një markë e shkëlqyer botuese; ndër autorët e tjerë të saj që duhen lexuar patjetër — meqë do të jeni në librari duke kërkuar Harrisonin — janë Mary Gaitskill dhe Camille Bordas.

Por, mbi të gjitha, bota e botimit duhet të kujtojë se guximi për të rrezikuar është ajo që i jep vlerë punës së saj — ndoshta e vetmja gjë. Botimi mund të jetë një industri e pamëshirshme, e drejtuar nga llogaria e ftohtë, shumë më tepër sesa duket se e kuptojnë ata që e quajnë “woke” apo “aktiviste”. Të ashtuquajturit “Pesë të Mëdhenjtë” kanë së bashku të ardhura prej disa miliardë sterlinash në vit: ndjekja e prirjeve dhe përmbushja e kërkesës janë pjesë e natyrshme e veprimtarisë së tyre, ashtu si për rrjetet Pret apo Wetherspoons. Por njerëzit nuk janë krejtësisht të parashikueshëm ose, të paktën, thellë-thellë nuk duan të trajtohen si të tillë. Më kujtohet ajo periudhë e zymtë, afërsisht nga viti 2018 deri më 2021, kur çdo roman i shkruar nga një grua e re reklamohej si “për adhuruesit e Sally Rooney-t”, pavarësisht nëse kishte apo jo ndonjë gjë të përbashkët me veprën e saj. (Zakonisht, jo.) Nëse ju pëlqeu X-i, do t’ju pëlqejë Y-i — por asnjë dëshirë që ia vlen ta kesh nuk mund të përmbushet nga një algoritëm.

Kënaqësitë që të jep vepra e Harrisonit janë të veçanta pikërisht në këtë mënyrë: të vështira për t’u rrokur, por me ndikim të fuqishëm. Duke i çmuar ato, juria e Booker-it ka zgjedhur librin më të mirë nga lista e saj me gjashtë finalistë. Sërish mendoj se juria po e kalon vijën e mbërritjes duke çaluar, pasi muaj më parë qëlloi veten në këmbë, kur la jashtë listës fillestare disa libra të shkëlqyer, mes tyre veprën më të spikatur të vitit 2026, Transkriptimi të Ben Lernerit. Edhe Douglas Stuart-i, me John of John, do të kishte qenë një fitues i denjë, por cilido nga katër finalistët e tjerë, sidomos Ata që zhdukin i Marlon James-it, i ngritur në qiell pa të drejtë, vetëm sa do të na kishte kujtuar mëkatet fillestare të jurisë. Gjithashtu, nuk jam i sigurt nëse metafora e kryetares së jurisë, Mary Beard, kishte kuptim të përpiktë kur ajo e lavdëroi Fundin e gjithçkaje si “politikën e së tashmes të parë përmes thjerrës së së ardhmes”.

Por kuptohet çfarë donte të thoshte Beard: romani i Harrisonit është politik, po aq sa është i ndjerë dhe argëtues, por nuk i arrin këto me mënyra të thjeshta apo duke i bërë qejfin lexuesit. Këtu ka, për shembull, satirë për kalbëzimin shoqëror të Perëndimit të shekullit XXI, por ajo është e nënkuptuar dhe e tërthortë: nuk ka të mirë e të këqij, as politikanë që ngrenë turmat në këmbë apo që e lyejnë fytyrën me nxirje portokalli. Disa gjëra në librin e Harrisonit, veçanërisht natyra e pushtuesve jashtëtokësorë, iGhetti-ve, nuk sqarohen kurrë plotësisht dhe veprimet e personazheve shpesh u duken të çuditshme edhe vetë atyre. Por kështu janë njerëzit.

Në këtë kuptim, Fundi i gjithçkaje është një fitues me zgjuarsi të pazakontë. E trajton burrërinë më mirë sesa fituesi i vitit 2025, “Trupi” i David Szalay-t, i lavdëruar përtej meritës; dhe krizën politike shumë më mirë sesa fituesi i vitit 2023, romani i tmerrshëm Kënga e profetit i Paul Lynch-it. Në fakt, do të vija bast se libri i Harrisonit do të mbetet në kujtesën tonë më gjatë se shumica e veprave në panteonin e Booker-it. Na duhen më shumë romane të tilla — që do të thotë, paradoksalisht, romane që nuk ngjajnë me asgjë tjetër.

SHKRUAJ NJË PËRGJIGJE

Ju lutem lini komentin tuaj!
Ju lutemi shënoni emrin tuaj këtu

Artikujt më të fundit

KATEGORITË