Kreu Letërsi Bibliotekë "Valltarja në gurë", poezi nga Mirash Martinoviq

“Valltarja në gurë”, poezi nga Mirash Martinoviq

Në NEKROPOLEN Në VINJANI, PRANë IMOTSKIT (Hrvatskja), QëNDRON GURëVARRI, Në Të CILIN ëSHTë GDHENDUR PORTRETI I VALLTARES, KRYEVEPëR E MJESHTRIT Të PANJOHUR.

TAKIMI ME LIBRIN, GURIN DHE ME POETIN

Nese poezia është takim- e i atillë më është shfaqur deri tani-atëherë takimi me Valltaren ka qenë  i trefishtë dhe gjithsesi i pambaruar.Takim me Librin,me gurin dhe me Poetin.

Në muajin shkurt, kryeredaktorja e revistes “ Mundësitë” e Qarkut Kulturor të Spliti dhe ligjëruese e Fakultetit Filozofik në Split  Katarina Dalmatin më luti ti përzgjedh poezitë për përmbledhjen Valltarja në gurë. I kam përzgjedhur ato të cilat pas leximit me zë në banesen time të përkohshme në Katovicen polake tingëllonin imotikisht.  Takimi  me librin është zhvilluar  edhe më vonë, atëherë kur kisha dëshirë për lirikë  shkëmbore,kur Mirashi me pedantëri dhe paimponueshëm e dërgoi versionin përfundimtar. Duke e ditur se autori dëshironte që vargjet t i përcillte me fotografi gurëvarrezash,në të cilet gjendet frymëzimi i tij , i ofrova ndihmen time.

Takimi me gurë u bë gjatë ditëve të gushtit, kur unë me babain, sipas zakonit të banorëve të Krahines se Imotskit, shkoja për pazar  në Hercegovinen e afërt. Gjatë mungeses sime shtatëvjeçare nga Kroacia,e kam përseritur këtë rrugëtim, kurdo që jam kthyer në shtepi në Zagvozd. Edhe babai edhe unë kalonim pranë shenjes se lokalitetit Rudezh shumë herë, pa ditur s e në majen e fshatit fshihej grumbulli prej dhjetë gurëvarrezash, prej të cilëve njeri do ta frymëzojë poetin  e madh malazez. Deri t e shkurret  në mes  as që do mbërrinim pa ndihmen e banorëve vendas. Na e tërhiqnin verejtjen se ato ishin mbulluar nga dheu duke na treguar  në gurëvarrin e ngritur, lart, në hyrje, pranë murit të tharë e të ultë. Kemi ecur gurishtes, ferrave dhe nepër insekte  ,kemi vështruar dhe kemi pyetur se vallë a ka në afërsi edhe ndonjë gurëvarr, me figurë njerëzore. Vetëm gurrëvarret e Rudezhit  thanë ata. Hoqem dorë.

Derisa ishim në Hercegovinë, Mirashi e kontaktoi  Domagoj Nikoliqin, i cili tashmë e kishte gjetur Valltare dhe e kishte fiksuar me fotoaparat , duke i ngjyrosur ornamentet dhe fytyrën e saj , mbase shquheshin dobët. Sipas udhëzimeve të Domagojit dhe sipas fotografisë të gurëvarrit që ma kishte dërguar, u ktheva në shkurre. E kërkova figuren e femres mes diellit e hënës . Dhe u gjeta në gurin sipër të cilit tashmë kisha shkelur. Mbuluar nga toka dhe nga fletët. E fjetur. E gdhendur.Valltarja.

E pashkathtë për shkrepje fotografie të gurëvarrit, u përpoqa ta kapja fytyren e saj. Stina e motit dhe  piku i ditës nuk ishin në favorin tim . E kuptova pse Domagoj e kishte  ngjyrosur me shkumës.

Autori me padurim  e priti foton autentike, burimore të Valltares, vetëm atë që vitet, stinët,të reshurat dhe dheu nuk e kishin shlyer- pak, fort pak. Pastaj Mirashi kishte  konkluduar se do të mund të shkruaja fjalen hyrëse për këtë libër të tij, pasiqë isha nga trojet e gurëvarreve dhe  e baladave të Krajines  dhe varri i Vukut dhe Hasanages. Të prirura për rrëfime,vallezime e mitizime dhe për dialogun  me natyren dhe me historinë.

Iu përvesha punës që serish ta rilexoj Valltaren.  Sigurisht do të duhej që në këtë sprovë t i thoja disa fjalë kësisoj-Valltarja në gur përbëhet nga Legjenda hyrëse dhe 53 poezive të pasistemuara nëpër cikle,  kurse tematikisht të spirancuara perreth gurit, malit, flores dhe faunes se shkëmbit. Poeti flet përmes zërit të  vajzës /nuses/amvises, furnizuese të Krajines se Imotskit. “ E mrekulluar “ verbalisht  është prezente në poezinë  “Mrekullibërsja”  shtrihet  në tërë librin. Kështu , lexuesi i porosisë së Valltares e merr drejtpërdrejt, spontanisht, instiktivisht, me të gjitha ndjenjat. Sëbashku me subjektin lirik i dorëzohet shijimit  ëmbël-ithtë të pritjes dhe soditjes aktive të saj nga shkurret,deri në  mal, deri tek amshimi. Në fund, në pritje të dasmës, të ndryshimit, të lirisë, Valltarja zbulohet edhe si poete.

Fjalet i ka mbjellë

Secilen në shtëpizen e vet,

Ka lutur

O foshnjet e mija të palindura

Fjalet e mija

Të palindura

 Do të duhej që në këtë sprovë të thuhej diçka ashtu. Sepse nese them se edhe unë jam kapur për muri dhe se pikërisht për shkak të gurëvarrezave dhe për shkak të oralitetit me të cilin Krajina ime frymon, e që Mirashi e ka  zotëruar e ka kapur, e ka  gdhendur në vargjet e veta, pra nese them  se jam kthyer në shtepi dhe aty kam vendosur të mbetem –do të ishte shumë personale për një fjalë hyrëse. Edhepse takimi im me autorin LIVE nuk ka ndodhur, libri i tij më ka përforcuar bindjen  se vetëm kur gurëvarri vrojtohet nga largësia,nga Mali i Zi ose nga Polonia,është e mundshem që të ndjehet, të  përjetohet shtëpia. Më vendore sesa zakonisht

Faleminderit Valltares dhe faleminderit poetit.

Në Split, 12 shtator 2020

Ivana Çagal


PSE MË KE LINDUR

Pse më ke lindur

Më ka vrarë  bukuria

Më kanë xhelozuar

Yjet

Kë ato xhelojnë

Vdes para kohës

Kismeti më sodit

Mua

Kur e shohin se jam e bukur

Pse dikund nuk më hedhë

Mendon sëpaku për njl çast

Do të vret bukuria

Diellin e çuditur

A  e ka parë

E kë Dielli

E xhelozon

Diellin nuk e pret


NUMËROJ

I numëroj yjet

Në qiell

Diellin gjithësaherë

E pres

Ndonjëherë dëgjoj 

Drenin

Sesi e grishë drenushen

Do të doja  që kodren

Ta tund

Por guri

 Përmes luleve

Të vrapoj

Deshi

Por guri


Nuk mundem

Desha që lulen

Ta mbledh

Që me lule

Të stolisem 

Që me vesë

Të lahem

Grurin ta korrë

Ta lidhë në duaj

Kokrra  të mbledhi

Mbjelli

Në hullinë e re

Të përzgjedhë

Dhëndrrin

Nuse të jem

Do të doja 

Por si

Guri

Nuk më lejon


KAM ËNDËRRUAR

Kam ëndërruar

Bjeshkën e madhe

Në bjeshkë 

Nga thellësia

Burimi vlon 

Në burim dreni

E shuam etjen

Dhe dielli 

Etshëm

Kurrsesi

Ta shuaj etjen

Mengjesi përgjumet

Përshtatet

Dhe mengjesi ngopet

Bjeshka  ndriçohet

Vrapoj fushes 

Se gjërë

Vrapoj bjeshkës 

E etshme jam


MOLLA E ARTË

Kam ëndërruar 

Mollen e artë

Bjeshkës kalërojnë

Krushqit

Papritmas vriten

Lindin varre

Në bjeshkë

Në mes 

Molla e artë

Në  mollë

Unaza

Në unazë qielli

Flet


KËNDOJNË

Këndojnë

krushqit e vdekur

Këndojnë këngë të pikëlluara

Cila bjeshkë, cila bjeshkë

Bisedë nuk ka

Oh, kjo  bjeshkë

Shkëmbore 

Bisedë nuk ka

Vajtoj numëroj

Krushqit

Nuk është dhëndrri im

Nuk  ka varr të tij

Sodis në qiell

I dashuri im

Është yll            

SHKRUAJ NJË PËRGJIGJE

Ju lutem lini komentin tuaj!
Ju lutemi shënoni emrin tuaj këtu

Artikujt më të fundit

Arjan Miluka: Si erdhe në jetën time? Dhe si u largove?

Bashkëshortes sime, Shpresa Bërdëllima, në ditëlindjen e saj Në një ditë të zakonshme  ndodhi e jashtzakonshmja jonë. Të...

“Misteret e Beratit”, etyde nga Xhevair Lleshi

«Jeta është historia që thonë për ty, jo ajo që tregon ti…»John green 1 Basti ynë...

“Etyd”, tregim nga Fatmir Mborja

Kishte një copë herë që rrinim në verandën e mbuluar të hotelit, e cila gjatë verës përdorej si birrari dhe gumëzhinte nga...

“Një mënyrë e mirë për të vdekur”, tregim nga Istref Haxhillari

- Mezi të njoha, - thirri me zë buçitës, si goditje tamburi. Sytë e prushtë, shtati masiv, siguria në...

KATEGORITË