Hyrje
Në peizazhin e letërsisë shqipe bashkëkohore, Ben Blushi është një udhëtar i guximshëm i mendjes dhe shpirtit, një shkrimtar që nuk ndalet para pyetjeve të mëdha që dridhen mbi historinë, politikën, fenë dhe identitetin shqiptar. Vepra e tij nuk është thjesht rrëfim; ajo është një pasqyrë e shpirtit shqiptar, një dritare e hapur mbi tensionet midis të kaluarës dhe të tashmes, midis traditës dhe kërkimit modern për liri dhe kuptim. Stili i tij, polemik dhe analitik, shpesh provokues, është një thirrje për reflektim: për të mos u ndalur vetëm te fjalët, por për të dëgjuar tingullin e brendshëm të pyetjeve që ato ngjallin.
Romani i tij i fundit “Jam Mysliman” shtrihet në këtë hapësirë të ndjeshme dhe të thellë, duke ndërtuar një urë mes veprave të mëparshme të Blushit – Të jetosh në ishull (2008), Otello, Arapi i Vlorës (2009), Shqipëria (2011), Hëna e Shqipërisë (2014), Kandidati (2015), Letër një socialisti (2016), KM, Kryeministri (2016), 41 sekrete (2022), Parajsa artificiale (2024) dhe Unknown Albanians (2025) – duke plotësuar kështu mozaikun e një krijimtarie që nuk ndalet së pyeturi mbi një çështje themelore: çfarë do të thotë të jesh shqiptar në kohë moderne, dhe si mund të bashkëjetojë individi me historinë, me plagët e saj dhe me pasigurinë e vetvete.
Në këtë roman, Blushi zhvendos dritën e vëmendjes drejt identitetit fetar, jo për të glorifikuar ose mohuar fenë, por për ta lexuar atë si një tekst të gjallë, të çliruar nga paragjykimet, të zhveshur nga fanatizmi, dhe të ballafaquar me realitetin shoqëror. Përmes rrëfimit të protagonistit, lexuesi udhëton në labirintin e besimit dhe dyshimit, në rrugën e ndërlikuar ku vetëdija dhe tradita përplasen, ndërsa pyetjet e brendshme bëhen më të rëndësishme se përgjigjet.
“Jam Mysliman” është një reflektim i thellë mbi qenien, mbi mënyrën se si njeriu ndërton marrëdhëniet e tij me vetveten, me të tjerët dhe me botën. Ai është një poezi e heshtur e shpirtit shqiptar në kërkim të kuptimit, një pasqyrë e plagëve të së kaluarës dhe një thirrje për të parë përtej kufijve të dukshëm të kulturës dhe fesë. Në faqet e tij, lexuesi gjendet përballë dilemave të përhershme: çfarë do të thotë të besosh, të falësh, të jetosh dhe të gjesh lirinë brenda vetes dhe brenda komunitetit të tij.
Në këtë udhëtim, Blushi nuk ofron përgjigje të gatshme; ai hap një rrugë për reflektim, dialog dhe introspeksion, duke na treguar se identiteti nuk është një pikënisje e caktuar, por një rrugë që duhet ecur me guxim, sinqeritet dhe mendje të hapur. Dhe mbi të gjitha, ai na fton të kuptojmë se çdo pyetje që lind në shpirtin tonë është një dritë që ndriçon më shumë se çdo përgjigje.
Titulli si akt letrar dhe filozofik
Titulli “Jam mysliman” është i drejtpërdrejtë dhe i zhveshur nga çdo zbukurim. Pikërisht kjo thjeshtësi e bën të fuqishëm dhe të papërmbajtshëm. Në një shoqëri si kjo shqiptare, ku feja u shtyp për dekada dhe u rikthye më pas shpesh në mënyrë të paqëndrueshme, një pohim i hapur i përkatësisë fetare nuk është thjesht vetëm një deklaratë personale, por ai bëhet një akt ekzistencial, apo një vendim që përballon individin me vetveten, me të kaluarën dhe me shoqërinë.
Ky titull funksionon si një laborator i shpirtit, ku lexuesi mund të shohë përplasjen midis të brendshmes dhe të jashtmes:
– Si pohim personal, ai është një akt vetëdijeje, një përballje me dyshimin, pasigurinë dhe
nevojën për të gjetur një qëndrim autentik në botë.
– Si sfidë ndaj shoqërisë, titulli thyen heshtjen, e provokon hipokrizinë dhe i kujton kolektivit se të mos flasësh për besimin është gjithashtu një zgjedhje me pasoja.
– Si pyetje filozofike, fjalia e thjeshtë ngre dilemën e përhershme: çfarë do të thotë të besosh? A është besimi një akt brenda njeriut, apo një projekt i imponuar nga shoqëria dhe historia?
– Si reflektim mbi identitetin, ai na kujton se marrëdhënia midis besimit dhe kombësisë nuk është e paracaktuar, por një rrugëtim që kërkon introspeksion, guxim dhe ndershmëri.
Blushi nuk e përdor titullin për të imponuar doktrinë apo bindje, por si një instrument filozofik, si një dritare për të shikuar më thellë brenda shpirtit të njeriut dhe për të hapur një dialog të hapur mbi kufijtë e identitetit dhe të lirisë. Fjalia “Jam mysliman” shndërrohet kështu në një akt të qenies, një pohim të vetëdijshëm që kërkon vendin e tij në botë dhe në histori. Ajo nuk është fundi i rrëfimit, por nisja e një udhëtimi të brendshëm dhe një ftesë për lexuesin që të pyetet, të reflektojë dhe të dialogojë me dilemën më të thellë: çfarë do të thotë të ekzistosh si individ në një shoqëri të pasigurt dhe të ndarë midis të kaluarës dhe së ardhmes.
Identiteti si temë bosht
Në qendër të romanit qëndron kriza e identitetit. Personazhi kryesor – dhe përmes tij edhe vetë shoqëria shqiptare – gjendet i ndarë mes disa shtresave identitare: kombëtare, fetare, kulturore dhe politike.
Në këtë aspekt, romani dialogon drejtpërdrejt me Shqipëria dhe Hëna e Shqipërisë, ku historia shfaqet si barrë dhe si trashëgimi e pashmangshme. Në “Jam mysliman”, kjo trashëgimi përqendrohet në përvojën osmane dhe në pasojat e saj afatgjata në strukturën shpirtërore dhe kulturore të shqiptarëve.
Blushi sugjeron se shqiptari modern shpesh jeton me identitete të papajtueshme mes tyre: dëshiron të jetë europian, laik, modern, por njëkohësisht mban mbi vete një trashëgimi fetare dhe orientale që nuk e ka përpunuar kurrë plotësisht.
Romani e trajton këtë gjendje jo si faj moral, por si dramë ekzistenciale.
Vazhdimësia tematike në veprën e Blushit
Krijimtaria e Ben Blushit mund të lexohet si një udhëtim i vazhdueshëm mbi tensionin midis individit dhe sistemeve të mëdha. Çdo libër i tij është një reflektim mbi mënyrën se si njerëzit përballen me perandoritë historike, ideologjitë shoqërore, institucionet fetare, pushtetin shtetëror dhe presionet e turmës, duke kërkuar kuptim dhe vendin e tyre në një botë që shpesh duket e ndarë dhe e pasigurt.
Në Të jetosh në ishull, izolimi është jo vetëm fizik, por shpirtëror; ishulli është një pasqyrë e vetmisë, ku individi përballet me heshtjen dhe reflektimin mbi vetveten.
Në Otello, Arapi i Vlorës, përjashtimi merr formën e racës dhe tjetërsimit. Këtu Blushi eksploron se si shoqëria shpesh vendos mur të padukshëm midis njerëzve dhe brenda tyre.
Në Kandidati dhe KM, Kryeministri, individi shtypet nga pushteti politik, duke treguar se makineria e shtetit mund të zbehë guximin dhe integritetin personal.
Në 41 sekrete dhe Parajsa artificiale, shfaqet kriza morale e njeriut modern, i ndarë midis dëshirës për sukses, pritshmërive shoqërore dhe nevojës për kuptim të brendshëm.
Në “Jam Mysliman”, sfida merr një formë më të ndjeshme dhe simbolike: individi përballet me pushtetin e padukshëm dhe të dukshëm të fesë në shoqëri. Feja shfaqet herë si tabu, herë si instrument politik, herë si shenjë inferioriteti kulturor, duke e bërë protagonistin të kërkojë ekuilibrin e vetëdijshëm midis bindjes së brendshme dhe gjykimit të jashtëm. Kështu, romani nuk është i izoluar; por pjesë organike e një universi letrar koherent, ku çdo vepër e Blushit është një pasqyrë e tensionit midis individit dhe strukturave që e rrethojnë, midis lirisë dhe kufizimeve, dhe midis përgjegjësisë morale dhe presioneve shoqërore.
Raporti me romanin “Unknown Albanians”
Në “Unknown Albanians”, shqiptari shfaqet si një figurë e paqartë, një entitet i ndarë dhe i vështirë për t’u klasifikuar në hartën kulturore dhe historike të botës. Ai duket i ndërmjetëm midis traditës dhe modernitetit, midis Lindjes dhe Perëndimit, dhe shpesh i detyruar të justifikojë ekzistencën e tij në një kontekst ku identiteti kombëtar është i diskutueshëm dhe shpesh i mistershëm për të tjerët.
Në “Jam Mysliman”, kjo paqartësi bëhet më intime dhe personale. Tani, konflikti nuk është vetëm i jashtëm, mes shqiptarit dhe perceptimit të botës, por edhe i brendshëm, në shpirtin e individit. Personazhi ndjen një ndarje të thellë: ai nuk e di saktësisht ku e ka vendin – në Lindje apo në Perëndim, në traditë apo në modernitet, në besim apo në skepticizëm. Ky dyzim i brendshëm reflekton krizën ekzistenciale të shqiptarit modern, që përballet me një botë ku identiteti nuk është më i dhënë si i pandryshueshëm, por duhet ndërtuar dhe rizbuluar vazhdimisht.
Të dy romanet, në mënyra të ndryshme, ndërtojnë një figurë shqiptari në tranzicion të përhershëm: Në “Unknown Albanians”, kjo figurë është më kolektive, më e lidhur me historinë dhe imazhin global të shqiptarëve; Në “Jam Mysliman”, ajo bëhet më e individualizuar, më e brendshme dhe më filozofike, duke u fokusuar te rrugëtimi personal i shpirtit dhe identitetit.
Kështu, lexuesi sheh dy dimensione të njëjtës temë: njeriut shqiptar si qenie në tranzicion, që kërkon vendin e vet në një botë të ndarë dhe shpesh kontradiktore, si midis historisë dhe modernitetit, ashtu edhe midis besimit dhe skepticizmit. Kjo bën që “Jam Mysliman” të funksionojë si vazhdim dhe thellim i reflektimit të filluar në “Unknown Albanians”, duke u përqendruar te tensionet intime dhe shpirtërore të individit, ndërsa romani i mëparshëm më shumë ndërton figurën kolektive dhe metaforën kulturore.
Personazhi si figurë përfaqësuese
Personazhi kryesor nuk është hero klasik, i cili nuk triumfon mbi botën apo nuk imponon forcën e tij. Ai është një figurë reflektuese, një njeri që mendon më shumë sesa vepron dhe analizon më shumë sesa ndryshon realitetin. Ai është një simbol i dilemës ekzistenciale shqiptare, apo edhe një udhëtar në labirintin e pasigurisë dhe sfidave të pluralizmit modern.
Ky tip personazhi është karakteristik për Blushin: një intelektual i dyzuar, kritik ndaj shoqërisë, por edhe i pasigurt për vetveten dhe një shpirt i ndarë midis të kaluarës dhe pluralizmit të papërgatitur të së tashmes. Ai përfaqëson njeriun shqiptar pas komunizmit, të rritur në ateizëm shtetëror dhe papritur hedhur në një shoqëri ku feja dhe ideologjia ndërthuren me jetën e përditshme.
Nëpërmjet tij, Blushi eksploron dimensionet e brendshme të shpirtit:
– Frikën nga etiketimi, që e bën individin të ndjehet i izoluar përballë shoqërisë;
– Turpin social për të qenë besimtar, në një kontekst ku bindjet shpirtërore shpesh përballen me tallje dhe paragjykim;
– Dyshimin ndaj institucioneve fetare, që shpesh tregojnë se autoriteti dhe morali nuk janë të njëjta;
– Nevojën për një kuptim shpirtëror, për të gjetur ekuilibrin midis lirisë individuale dhe presioneve të jashtme.
Në këtë mënyrë, personazhi bëhet pasqyrë e tensioneve të shpirtit shqiptar dhe një udhërrëfyes i brendshëm midis hijes dhe dritës, dyshimit dhe besimit, presionit shoqëror dhe kërkimit të lirisë morale. Ai nuk është thjesht protagonist i një historie, por edhe zëri i dilemës ekzistenciale shqiptare, i detyruar të ballafaqohet me të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen e tij shpirtërore.
Struktura narrative dhe stili
Romani “Jam Mysliman” ndërtohet mbi një rrëfim që duket linear, por në thelb është një udhëtim shpirtëror dhe intelektual, ku çdo ngjarje është thjesht një pikënisje për reflektim. Ky linearitet shpesh ndërpritet nga pasazhe eseistike, filozofike dhe introspektive, duke krijuar një ritëm që pasqyron natyrën e shpirtit njerëzor: jo gjithmonë të drejtpërdrejtë, shpesh të ndërprerë nga dyshimet, pyetjet dhe meditime mbi ekzistencën, besimin dhe identitetin. Ky stil nuk është rastësi, por një shenjë dalluese e Blushit, apo edhe një përpjekje për të bashkuar tregimin me reflektimin mbi jetën dhe shoqërinë, ku secili lexues bëhet pjesëmarrës në rrugëtimin e protagonistit dhe në dialogun me vetveten.
Teksti nuk synon vetëm të tregojë ngjarje, por të hapë një hapësirë mendimi, ku çdo fjali, çdo situatë, shërben si provokim për të pyetur mbi marrëdhënien e individit me fenë, me normat shoqërore dhe me vetëdijen e tij. Çdo kapitull është një pasqyrë e brendshme, ku narrativa dhe filozofia ndërthuren, duke sfiduar lexuesin të shohë më thellë se sa thjesht rrëfimi i jashtëm.
Gjuha e Blushit është po aq filozofike sa dhe narrative. Ajo është e qartë dhe e drejtpërdrejtë, duke mos u fshehur pas zbukurimeve, por duke kërkuar të prekë thelbin e çështjeve që trajtohen. Shpesh edhe polemike, duke sfiduar hipokrizinë dhe të pamundurën e heshtjes, duke i vendosur pyetje lexuesit për të kuptuar realitetin që e rrethon.
Karakterizohet me fjali të shkurtra dhe goditëse, që si prekje të shkurtra dridhen mbi ndërgjegjen e lexuesit dhe hapin rrugë për reflektim të thellë. Ironia dhe sarkazma nuk janë vetëm mjete stilistike, por edhe mjete filozofike të shpirtit kritik: Ironia shërben si dritë që hedh hije mbi kontradiktat e shoqërisë, duke treguar mungesën e koherencës midis deklaratave dhe realitetit ndërsa sarkazma çmonton mitet rreth tolerancës dhe neutralitetit, duke na kujtuar se shpesh ajo që duket e qetë dhe e pandërprerë është e mbushur me tension dhe dyzime të fshehura.
Në këtë kuptim, struktura narrative dhe stili nuk janë thjesht mjete për të treguar një histori, por edhe mjet për të eksploruar shpirtin e njeriut dhe shoqërinë. Romani “Jam Mysliman” bëhet një labirint filozofik, ku lexuesi nuk udhëhiqet thjesht nga ngjarjet, por nga pyetjet që lindin brenda tij: për kuptimin e besimit, kufijtë e lirisë, tensionin midis individit dhe kolektivit. Secila ndërprerje reflektuese është një pasqyrë e dilemave ekzistenciale, dhe secila fjali e qartë, e goditshme dhe një thirrje për të hapur mendjen dhe shpirtin. Në këtë mënyrë, Blushi nuk na thotë se çfarë të mendojmë, por ai na fton të reflektojmë dhe të kërkojmë vetëdijen brenda labirintit tonë të brendshëm.
Feja si fenomen shoqëror dhe politik
Në “Jam Mysliman”, feja nuk trajtohet thjesht si një çështje private apo një bindje individuale, por shfaqet si një fenomen publik, shoqëror dhe politik, një forcë që ndërthur historinë, identitetin dhe marrëdhëniet mes individit dhe komunitetit. Blushi në romanin e tij analizon fenë si një realitet i gjallë, ku çdo deklaratë, çdo praktikë dhe çdo ritual ka pasojë mbi mënyrën se si njerëzit kuptohen dhe gjykohen në shoqëri.
Romani eksploron një seri procese që kanë formuar peizazhin fetar shqiptar pas viteve ’90:
– Ringjalljen fetare, e cila nuk ishte thjesht rikthim shpirtëror, por një përpjekje për të rindërtuar lidhjen me një identitet të humbur;
– Ndikimin e fondacioneve të huaja, që shpesh sollën modele dhe narrative të reja, duke ndërthurur besimin me interesat kulturore dhe politike;
– Politizimin e besimit, ku feja nuk mbetet vetëm për shpirtin, por shndërrohet në mjet për të fituar pushtet, për të ndërtuar legjitimitet dhe për të imponuar normat e saj;
– Frikën nga radikalizmi, një reflektim mbi tensionin midis lirisë së individit dhe kërcënimit që shoqëria percepton nga interpretimet ekstreme të fesë dhe:
– Përdorimin e fesë si instrument identitar, ku përkatësia fetare bëhet shenjë dallimi dhe shpesh kriter për vlerësim social.
Në këtë kuadër, Blushi kritikon një shoqëri që, nga njëra anë, mburret me tolerancën dhe hapësirën pluraliste, por nga ana tjetër gjykon dhe paragjykon hapur besimtarin praktikant. Kjo dyfytyrësi e bën fenë të dyfishtë: Në njërën anë një forcë që bashkon dhe, në anën tjetër, një instrument që ndan, një vend i brendshëm shpirtëror dhe një arenë publike ku individi shpesh ndjehet i ekspozuar dhe i gjykuar.
Deklarata “jam mysliman” merr kështu një dimension filozofik dhe moral, duke u shndërruar në akt rezistence dhe vetëdijeje. Ajo nuk është thjesht një konstatim identitar, por një përballje me turpin kolektiv, një pohim i ekzistencës së individit dhe i të drejtës për të besuar lirshëm. Fjalia e thjeshtë bëhet simbol i guximit dhe integritetit personal, duke sfiduar strukturat shoqërore që shpesh kërkojnë heshtje ose nënshtrim.
Në këtë mënyrë, Blushi e shndërron fenë nga një çështje private në një pasqyrë të shoqërisë, ku lexuesi mund të shohë tensionin midis individualitetit dhe kolektivit, midis lirisë shpirtërore dhe presioneve politike, dhe ku çdo deklaratë besimi bëhet një udhëtim reflektues mbi vlerat, identitetin dhe etikën e jetës bashkëkohore.
Dimensioni filozofik i romanit
Romani “Jam Mysliman” ngre pyetje themelore që tejkalojnë ngjarjet konkrete dhe i drejtohen vetë ekzistencës së individit brenda një shoqërie të kompleksuar. Ai sfidon lexuesin të ndërtojë vetë reflektimin mbi marrëdhënien midis besimit, identitetit dhe lirisë individuale. Disa nga pyetjet më thelbësore që trajtohen në libër janë:
Dilemën nëse feja është zgjedhje apo trashëgimi, Blushi e vendos në qendër të rrëfimit,
duke treguar se besimi mund të jetë një akt i ndërgjegjshëm, por gjithashtu një trashëgimi që e mbartim nga e kaluara. Çdo përgjigje është e lidhur me rrethanat historike dhe presionet shoqërore, duke e bërë fe-në një fushë lufte midis lirisë personale dhe traditës.
A mund të jesh njëkohësisht laik dhe besimtar?
Romani sfidon konceptet e përbashkëta të laikizmit dhe praktikës fetare. Personazhi përballet me tensionin midis besimit të brendshëm dhe presionit për të ruajtur një identitet “modern” ose “laik”, duke treguar se ndarja midis shpirtit dhe jetës publike shpesh është më komplekse sesa duket.
A e dobëson feja identitetin kombëtar apo e plotëson atë?
Blushi e vendos këtë pyetje në kontekstin shqiptar pas dekadave të shtypjes ideologjike dhe pas ringjalljes së fesë. Ai eksploron se si identiteti kombëtar dhe përkatësia fetare mund të përplasen ose të ndërthuren, dhe se nuk ka një përgjigje të thjeshtë: çdo individ gjen ekuilibrin e vet, ndërsa shoqëria shpesh gjykon sipas stereotipeve.
A ka vend spiritualiteti në shoqërinë moderne shqiptare?
Romani na fton të reflektojmë mbi nevojën për kuptim dhe lidhje me të brendshmen në një botë që shpesh vlerëson materializmin dhe suksesin e jashtëm mbi dimensionin shpirtëror. Për Blushin, spiritualiteti nuk është luks, por një komponent i domosdoshëm i individit që kërkon të jetë i plotë dhe i integruar në shoqëri.
Përgjigjet nuk ofrohen nga autori. Në vend të kësaj, lexuesi mbetet në një gjendje pasigurie produktive, ku çdo pyetje hap rrugë për introspeksion dhe debat të brendshëm. Kjo pasiguri nuk është dobësi e rrëfimit, por thelb filozofik i romanit. Përmes saj, lexuesi mëson të shqyrtojë vlerat, të analizojë normat dhe të kërkojë ekuilibrin midis besimit, identitetit dhe jetës së përditshme.
Reagimi i pritshëm dhe funksioni provokues
Si shumë nga veprat e Blushit, “Jam Mysliman” është projektuar për të shkaktuar debat dhe për të provokuar reflektim kritik. Vepra në fjalë nuk është një roman që synon të pajtojë të gjithë lexuesit, por të sfidojë dhe të provokojë, duke e bërë çdo reagim pjesë të përvojës së tij letrare.
Lexuesit dhe kritikët mund ta perceptojnë librin ndryshe:
Disa mund ta shohin si relativizim të fesë, duke e konsideruar atë një nxitje për dyshim dhe fragmentim të bindjeve tradicionale. Të tjerët mund ta shohin si legjitimim të fesë, duke e vlerësuar guximin për të diskutuar hapur për identitetin fetar dhe për të afirmuar të drejtën për të besuar.Ndërsa disa mund ta konsiderojnë si provokim të panevojshëm, duke mos pranuar që një deklaratë e thjeshtë si “jam mysliman” mund të ketë ndikim politik, shoqëror dhe filozofik.
Por pikërisht kjo shumëllojshmëri reagimesh është ajo që e bën romanin të rëndësishëm, përmes të cilit Blushi nuk synon pajtimin universal, por zgjerimin e ndërgjegjes kritike, apo edhe të shkaktojë diskutime dhe të nxjerrë në pah tensionet e brendshme midis individit dhe shoqërisë. Përmes provokimit të tij, lexuesi sfidohet të marrë vendime morale dhe filozofike për veten, duke shqyrtuar bindjet e tij, duke kuptuar paragjykimet e shoqërisë dhe duke reflektuar mbi marrëdhënien midis besimit, identitetit dhe lirisë.
Në këtë kuptim, romani i Blushit “Jam Mysliman” pwrve# se tekst letrar, ai është edhe një laborator filozofik i reflektimit shoqëror, ku secili lexues bëhet pjesë e debatit mbi fenë, identitetin dhe ekzistencën. Ai provokon, sfidon dhe ndihmon që secili të ballafaqohet me pyetjet më të thella të shpirtit të vet dhe të shoqërisë ku jeton.
Përfundim
“Jam Mysliman” është një thirrje për të ndalur dhe për të dëgjuar vetveten. Mbi faqet e tij, nuk fshihet vetëm rrëfimi i një njeriu që përpiqet të gjejë fenë, por edhe udhëtimi i çdo shqiptari që kërkon kuptimin e vetvetes në një shoqëri të trazuar nga historia, politika dhe paragjykimet. Ky roman na kujton se identiteti nuk është një dhuratë që na jepet, por një rrugë që duhet ecur me guxim dhe ndershmëri, një përballje me pasigurinë dhe me të kaluarën që ende mbart plagë.
Ben Blushi na sfidon të shohim më thellë: mes dilemave dhe konflikteve të protagonistit, ne gjejmë reflektimin tonë – pasiguri, dyshim, dëshirë për të kuptuar se kush jemi dhe ku duam të shkojmë. Personazhet e tij nuk janë thjesht njerëz, por simbole të shpirtit njerëzor, të lidhur me universalitetin e kërkimit për kuptim, paqe dhe drejtësi brenda vetes.
Ky roman është gjithashtu një përpjekje për të kapur tensionin midis të kaluarës dhe të tashmes, midis detyrimeve shoqërore dhe lirisë së individit. Ai na tregon se besimi nuk është thjesht një fjalë apo ritual, por një udhëtim personal dhe një dialog i brendshëm që sfidon mendjen dhe shpirtin. Në këtë kuptim, deklarata e protagonistit “Jam Mysliman” nuk është thjesht një emërim fetar, por një akt vetëdijeje, një akt kurajoje dhe një reflektim mbi vendin që zë secili prej nesh në botë.
Më shumë se një libër, “Jam Mysliman” është një pasqyrë e shpirtit shqiptar dhe e njeriut në kërkim të së vërtetës së tij. Ai na kujton se në fund të çdo udhëtimi (qoftë personal apo kolekti), qëllimi nuk është vetëm të gjejmë përgjigje, por të mësojmë të jetojmë me pyetjet, të pranojmë pasigurinë dhe të ndërtojmë identitetin tonë me ndershmëri dhe guxim. Ky roman na fton të bëjmë paqe me veten dhe të dialogojmë me të tjerët në mënyrë të hapur, të sinqertë dhe të thellë.
Në këtë kuptim, Blushi nuk na jep fundin; por fillimin e një udhëtimi të ri, për të kuptuar se kush jemi, çfarë besojmë dhe si duam të jetojmë në këtë botë të ndarë mes dyshimit dhe besimit.
