Tetori kishte sjellë një diell të butë, dhe ajo ditë dukej e zhurmshme. Disa zogj që ende nuk ishin nisur për shtegtim, cicëronin mes gjetheve të zverdhura që era e lehtë po i shkëpuste një herë e mirë nga degët e tyre. Hyra në lokal me dëshirën e mirë që të pija një kafe në qetësi, pa zhurma, në një qoshe ku mund të mendoja pak për veten, larg të gjithëve. Por natyra e qytetit tonë dhe e njerëzve që jetojnë në një botë “live” kishte plane të tjera për mua.
Kur hapa derën, aroma e kafesë më ngacmoi me butësi, duke më uruar një mirëseardhje simpatike, por sa u ula, m’u krijua përshtypja se gabimisht isha futur në një zgjua bletësh, por me të vetmin ndryshim: ata që gjeta brenda kafenesë ishin njerëz që gumëzhinin në bisedat e tyre dhe nuk punonin pa u ndalur, siç bëjnë bletët. Një vajzë me flokë të thurura gërsheta, që shtrëngonte një selfie-stick të gjatë, pasoi me zërin e saj potent:
“Hola mi genteee!
Përshëndetje në gjithë botën!
Hello! Yassou! Ciao! Bonjour! Salam alejkum!”
Ela Selfie, siç e quanin të gjithë, filloi të fliste për TikTok-un dhe “sekretet e jetës moderne” duke i kthyer tavolinat e lokalit në një studio televizive. Ndërsa përpiqesha të gjerbja kafenë e ngrohtë, ajo pyeste ndjekësit e saj se kush kishte marrë pjesë në eventet e fundit dhe sa herë kishin pirë kafe vetëm, në “qetësi”. Nuk dija ç’kishte ndodhur në takimet e tjera live, por për një gjë isha i sigurt: kafen e sotme do e pija në shoqëri. Dhe çfarë shoqërie se…
Në tavolinën pranë, dy motra po bisedonin me video-call: nga ana tjetër ligjëronte motra e Greqisë. Dialogu ishte një miks shqip-greqisht i tillë, sa që, vetëm ato të dyja mund ta kuptonin njëra-tjetrën, por edhe për këtë, kisha dyshimet e mia:
“E re, motër, e ke marrë lejen?” pyeti ajo që ishte ulur një tavolinë më tutje nga ajo ku qëndroja unë.
“Eeeh, e mora re! Po akoma s’kanë dhënë apodikseis, më kupton?”
“Çfarë janë ato?”
“Apodikseis re, apodikseis! Fatura, dokumenta! Këtu pa apodikseis, s’të japin tipota!”
“Po ç’të japin moj?”
“Tipota re, asgjë!
“Unë nuk kuptoj asnjë fjalë nga ato që the!”
“E mirë, po ta them vetëm në shqip, se na dalin fjalët gjysma-gjysma: s’na japin lekët pa letra, e kuptove tani?”
Dialogu u shndërrua në një shfaqje, me ndërhyrje dhe përsëritje, ndërsa unë përpiqesha të mos dëgjoja, por çdo fjalë e tyre më depërtonte, si tinguj të një simfonie të çuditshme, gati- gati të bezdisshme.
Në një cep tjetër, një çift po fliste me djalin e tyre në Itali. Dialogu ishte gjysmë shqip-gjysmë italisht, dhe çdo fjali ishte më e komplikuar se e mëparshmja:
“Si, si, mama, e kam bërë kërkesën per documenti. Duhet të futeni në e-Albania.”
“Ku të futemi, bir?”
“Në e-Albania, mami! Është pagina interneti!”
“Po ku është kjo? Në postë?”
“Jo, jo, në kompjuter, në internet!”
“Ne kemi televizorin, po aty a del?”
“O Dio! Jo, mami! Në kompjuter, që të bëni verifikimin për pensionin!”
“Po s’na del as letra e dritave, çfarë pensioni bir?”
Djali përpiqej t’u shpjegonte hap pas hapi si të krijonin një llogari, ndërkohë që prindërit e tij përpiqeshin të kuptonin konceptin e “email-it” si të ishte një makinë magjike. Dialogu i tyre zgjati disa minuta, dhe unë ende nuk kisha arritur të gjerbja kafenë time, që aq shumë e kisha dëshiruar atë mëngjes. Ndërkohë, turistë të ndryshëm hynin në lokal duke bërë selfie me pamjen e mrekullueshme nga deti, ndërsa një mace rruge, e cila ndodhej jashtë e po shijonte rrezet e diellit, u bë pjesë e “live”-it, duke u kapur nga Ela Selfie dhe duke u bërë hit ndërkombëtar për disa minuta. Macja e shqetësuar nga thirrjet e Elës që ishin një hap larg britmës, lëvizi e dembelosur dhe zuri një tjëtër cep, ku rrezet e mbulonin të tërën. Ktheu edhe njëherë kokën nga Zana dhe lëpiu mustaqet si për t’i thënë: “Se mos më vjen edhe këtu…”
Unë përpiqesha të gëlltisja kafen e ftohur dhe mendimet e mia për “qetësinë e munguar” u shndërruan në një monolog të brendshëm që më shqetësonte jo pak: “Në këtë qytet, nuk mund të shkosh në një kafene, pa u bërë pjesë e spektaklit. Ndoshta edhe ajri ka Wi-Fi.”
Djali, që fliste nga Italia, filloi të raportonte për dokumentet e emigrantëve që nuk u njiheshin, duke lexuar me zë të lartë çdo nen të rregullores. Ndalonte herë pas here dhe nga reagimet e prindërve të tij, dukej se punët nuk i kishin shumë në terezi. Të atit të djalit i mungonin disa vjet pune për të përfituar pensionin e plotë. Meraqet e çiftit përziheshin herë pas here me komentet e Ela Selfie-s, duke krijuar një orkestër kaotike. Çdo ndërhyrje ishte më komike se tjetra, dhe unë ndihesha si pjesë e një tabloje të gjallë karikaturale. Vendosa të ngrihem. Dëshira për të pirë një kafe në qetësi buzë detit mbeti pezull. Kafja m’u ftoh, pa e pirë…
Unë nuk kisha asnjë problem pensioni, as leje të zakonshme të papaguar, as dëshira për video live dhe për komunikime, por ja që dashur pa dashur u bëra pjesë e këtyre bisedave. Ato mësynë atë gjysmën time të orës që doja të kaloja në qetësi, si të ishin probleme të miat. Padashur u ngarkova me përgjegjësinë për t’i menduar, shqyrtuar dhe për t’i zgjidhur si të ishin probleme të miat. Truri im tani po punonte veç për to.
Jo, jo, e pamundur të rrije. Biseda mes motrave ishte ndezur edhe më. Ajo e Greqisë i tregonte motrës tjetës për një dasmë ku kishte qenë e ftuar fundjavën e kaluar. Pas përshkrimit të detajuar të pjatave (gjithmonë gjysmë shqip, gjysmë greqisht), kaloi te veshjet dhe këngët. Madje një refren shumë të njohur filloi t’ia këndonde nën zë. Motra tjetër dëgjonte e përmalluar dhe fshinte syzet që nuk di pse, herë pas here i mjegulloheshin.
Kur u ngrita të ikja, te hyrja e lokalit një gazetare po bënte live me një mikrofon portativ. Pasi përshëndeti qytetarët, ajo u kthye nga unë dhe më kërkoi t’i jepja një mendim për temën e emisionit të sotëm.
“Jo faleminderit,” i thashë me ton të lodhur. Ajo qeshi dhe tha: “Shyqyr, një që s’flet me kamera!”
Të them të drejtën e kapa veten duke buzëqeshur me fjalët e saj. E vërtetë, që nuk më pëlqenin shumë kamerat dhe këto video-calls, aq më tepër në publik. I përdor ato duke ruajtur privatësinë time dhe qetësinë e të tjerëve. Dola jashtë dhe një erë e freskët erdhi nga deti. Një mesoburrë po ushqente me grurë një tufë pëllumbash. Edhe ai ishte live.
“E shikon sa janë shtuar? Po t’i ushqesh përditë vijnë vetë e të afrohen e nuk kanë frikë” – i fliste shokut që ishte në kamera dhe zgjatej për të parë pëllumbat që hanin misër. Mora për nga bregu, duke reflektuar mbi kafen që nuk arrita ta pija dhe mbi absurditetin e situatave. I bindur si asnjëherë tjetër, për faktin se qetësia ishte bërë luks, i rashë me majën e këpucës një grumbulli guackash që kishin mbetur nga batica e mbrëmjes së djeshme.
Qyteti ynë është shumë i bukur. Një qytet ku deti të fal qetësi, por kafeneja është gjithmonë në “live”. Një vend ku çdo birrë, çdo fjalë, çdo kafshë dhe çdo ndjekës digjital mund të hyjë papritmas në jetën tënde. Dhe unë, i vetmi pa live, ndjeva një humor të çuditshëm dhe pak trishtim karikatural në këtë realitet të jetuar për kamera.
Jo pak herë mendoj se askush nuk e shikon më detin, vetëm ekranin që e pasqyron atë. Njerëzit flasin për përjetime që ndodhin vetëm pasi janë regjistruar. As heshtjet nuk egzistojnë më, pasi mbushen me zhurmën e një transmetimi.
Eci buzë detit. Nuk kam ndezur asnjë kamera, asnjë regjistrim, asnjë foto. Ndjeva për një çast se isha i fundit që e shijonte botën, e ndiente atë, pa e dokumentuar. Deti dërgonte herë pas here nga një valë lajmëtare në breg.
E shoh i mahnitur dhe më duket i pafund, i paanë. Ai nuk e di që dikush po e sodit pa i drejtuar kamerën. Vetëm po mbush mushkëritë me ajrin e tij, po ngop sytë me kaltërsinë e tij, ashtu në një heshtje të padokumentuar, ku fillon liria e vetme që na ka mbetur.
