Shtatëmbëdhjetë vjeçarit Haxhi Allajbogo iu drodh trupi si shkurre thane në shtrëngatë. Sikur i shkulën zemrën nga vendi. Në krah të djathtë rrinte sup’ i varur i zysh Gjylyzarit. Ndjeu një shtrëngim gryke. Nëpër damarë, gjaku i pasionit i erdh’ si kryengritje. Nuk e kishte njohur më parë këtë ndjesi. Me kuriozitet prekës, verbuar nga bardhësi e gushës së saj, në moskuptim e ngërç ndjenjash, pyeti veten: mos jam në ëndërr?
Zysh Gjylyzari e kishte thirrur vetë për vallëzim.
Xhoi …, gati?
Ajo nuk e thërriste Xhike, si gjithë klasa dhe mësuesit e tjerë. «Duhet ta ndërrosh emrin, – i tha njëherë, – unë do të thërras Xhoi, mirë? » Atij i pëlqeu kjo gjë. Emrin Haxhi, Haxhi nuk e kishte honepsur asnjëherë. Emri ishte dhe një nga mëritë e tij të mëdha, ndaj të atit. Ky emër i dukej si trashëgimi bastarde që i merrte frymën. Emri i mëkatarit Haxhi. Haxhi Qamili. Dumbabisti i vitit të mbrapshtë. Emri i tij Haxhi bërtiste fort mospajtimin me botën revolucionare, që jetonte. Ishte si në revoltë kundër atij emri që nuk e kishte zgjedhur vetë. Haxhi, Haxhi me atë urë zjarri në dorë, ndihej si i lidhur me Haxhi Qamilin, inkuzitorin e vonuar otoman. Dhe për më tepër që zysh Gjylyzari e shqiptonte me aq embëlsi emrin e pagëzuar: Xhoi.
Ishte mbremja e 7 marsit dhe vitet e treta e të katërta të pedagogjikes bënin mbrëmje vallzimi me mësuesit. Zysh Gjylyzari se si ishte, krejt e veçantë. Jepte letërsi, pasionin e saj dhe në orën e mësimit kërkonte me ngulm pjesëmarrjen direkte të nxënësve. Ajo i ndante në role personazhesh dhe niste leximin, pastaj interpretimin, idetë dhe përjetimet individuale. Njëherë duke spjeguar “Këngët e Milosaos” të De Radës, ajo u tha nxënësve, «De Rada e pësoi tek vetja, nuk mundi të lidhej dot me një vajzë bariu fshati. Ky me sa duket u bë dhe shkasi intim i poemës» dhe sytë i hodhi menjëherë nga Xhoi.
E pyeti: – Xhoi si nis kënga e parë?
Haxhi Allajbogo ngeci.
Hap sytë e ruaju, – i tërhoqi vëmendjen.
Pastaj i bëri shenjë Mirjanës, shoqes së bangës. Ajo u ngrit triumfatore dhe çuçurisi fillimin e këngës së parë: Bota kish ndërruar lisa, uji i ri në det…!
Xhoi, – iu drejtua ashpër Xhikes, djaloshit hundëkërrabë, trup e fytyrë gjatovine, veshë llapush, – Mëso letërsi! Boll bëre shakara. Letërsia do të mbrojë nga ujqërit që të presin përjashta!
Xhoi tundi kokën.
Po a e besoni ju se ky qortim i bëri mirë vërtet? Nisi të lexonte letërsi. Pas çdo leximi shihej në pasqyrë. Nuk e pëlqente veten. Gjylyzari i binte herë pas here libra të rilindjes italiane, të neorealizmit, në konvikt, në orët e studimit mbasdite. Kjo gjë u bë sekreti i tyre.
Gjylyzari ishte grua e pamartuar, me bukuri të pjekur, pa shkuar ende tek të pesëdhjetat, me trup lastar. Kishte studiuar letërsi në Romë dhe ishte kthyer pas luftës së dytë botërore në Shqipëri. Jetonte vetëm me nënën e saj plakë. Njëherë në klasë, xhindosur e mërzitur nga mospërgatitja, ajo shpërtheu: – nëse do të më mendoni një ditë kur të dilni në jetë, kujtoni se unë kam vuajtur e sakrifikuar tepër për të mësuar letërsi në Romë! Ja kështu!
Ishte mars i vitit 1966. Zysh Gjylyzari që vishej thjesht, gjithnjë pantallona dhe pulover me komça, iu afrua më afër Xhoit, aq sa ai ndjeu prekje me trupin e saj. Dy – tri sekonda më pas, Xhoi hodhi padashur një hap të gabuar, që se si u gjend, u ngjesh, midis këmbëve të saj. Ndjesia e lehtë e pritjes dhe pendesës nisi ta torturojë. Ndërkaq tinës, si krejt padashur, pa u parë nga askush, zyshja i vuri dorën midis këmbëve. E preku. Një gjë e madhe, e gjatë, e drejtë, ishte tendosur. Xhoi u kap aq gafil nga veprimi, prekja e gishtave të saj, sa nuk mundi të bënte dot asgjë. Ishte zënë në kurth, befasisht, nga një akt që aty për aty e perceptoi shpirtshthurje, dhe iu duk se do të përmbysej bota, e rrugëdalje tjetër nuk do të kishte.
E di këngën e kallogresë? – i pëshpërit ajo tek veshi, dhe ai në vend të fjalëve ndjeu aromë të hollë lisi e manxurane. Ajo e di se gjithmonë duhet shpikur diçka, pasi dështimi të tremb. Pa pritur përgjigjen e tij: ncuk, ajo pëshpërriti sërish: “Nga m`erdh te kurmi gjith` ky gëzim? Si e pafaj unë zhvishem te shtrati …”
Ende nuk kuptohej mirë ku e kishte fjalën zysh Gjylyzari dhe çfarë kuptonte Xhoi nga veprimet e saj? Kishte mbetur pagojë. Memec. Padurimi iu paraprin gjithnjë pandehmave. Çdo të bëhej pas kësaj?
Zysh Gjylyzari pëshpërit: «nesër të pres të më vish në shtëpi. Më sill Dekamereonin. E di shtëpinë apo jo? Në katër e gjysëm».
E kapi një vorbull dehjeje. Fjalët që ajo ia tha shpejt e qartë, Xhoit i ngjanë me një bombë lumturie. E nesërmja, e diela, erdhi si me përtesë. Xhoi shkoi në sheshin e ishkinemasë së vjetër, në sokakun që ngjitej për tek shtëpia e saj, qysh në orën tre. Pritja ka kodet e veta të durimit. Shkonte, vinte pa e ditur se ç’do të ndodhte në atë dreq shtëpie. Siç tha me vonë Gjylyzari, edhe ajo rrinte në përgjim, në penxheren e mbipatit, skajit të mesores, nga ku dukej sokaku hollak përposh, si gjarpër. Shteti por dhe qyteti i gurtë, ndonëse i hutuar nga rrjedha e kohës, kishin pak vite që kishin dalë nga lufta dhe furia revolucionare, bashkë me dënimet, ndëshkimet, fletë – rrufetë, dridhej nga spiunët që ishin bërë si milingonat e gëlonin në çdo cep. Ajo e pikasi Xhoin diku në orën 4 e 10 minuta dhe doli shpejt të blinte diçka në dyqanin e lagjes. Në kthim i ra nga sheshi i ishkinemasë së vjetër, duke i bërë shenjë atij ta ndiqte pas. U ngjit në një rrugicë të ngushtë e të pjerrët, veshur me bimë kacavjerrëse e sarmaçe nga të dy anët, dhe mu afër majës, befas u shfaq një portë e vjetër guri. Ajo priti sa hyri dhe Xhoi, pastaj i vuri llozin. Shtëpia qe e lartë, madhështore, me oborr e bashtina rreth e rrotull. Ata u ngjitën shpejt nëpër shkallët hyrëse dhe Gjylyzari e mbylli sërish portën e brendshme me lloz e çelës. Mori frymë lirisht. Shkimi i saj ato çaste ishte kombinim i frikës dhe shpresës për siguri e privatësi. Në nëndivan, ajo futi kokën në kthinën majtas dhe i foli nënës që dergjej e sëmurë në shtrat: mama, erdhi Xhoi dhe do të ngjitemi lart. Do të merremi me zbërthimin e disa tezave të provimit.
Nëna që s’ngrihej dot, tundi kokën e kënaqur, kur vuri që edhe mangalli ishte mbushur me prushe te rinj.
Ngjitemi, – tha ajo, e sigurt që askush nuk i kishte parë dhe Xhoi do ta ndiqte pas i bindur. Ashtu ndodhi. Nxituan të dy dhe shumë shpejt u gjendën të ulur në minderet e patit të sipërm, kat i tretë, apo qiellzana siç e quan Gjylyzari. Xhoi vuri zemërdridhur këmbën mbi këmbë, kryqëzoi duart midis gjunjëve dhe priti, ndërsa Gjylyzari e paduruar, solli shpejt tabakanë me dy gota rakie, arra të qëruara dhe gliko ftoi, të ruajtur freskët në sterë. E qerasi. Xhoi mori i turpëruar diçka.
Gjylyzari ngrihet, se nga futet në një ndarëse, dhe vjen si erë, veshur me një robdishamër të gjatë ngjyrë vishnje. Ngjante me zonjë të madhe, princeshë. Trupi i saj ishte një ftesë. Ai rrobdishamër nuk ishte as liri e tepruar, as shthurje, por një lakuriqësi e lakuriqtë, e fisme, e pastër, nga ato që shitojnë një burrë.
Afrohu pak, – e ftoi ajo tek dritarja.
Ai u afrua drojtur.
I shikon ato dy pemë të mëdha kurorëbardha? – dhe i afroi kokën.
Ato atje përposh?
Xixellonjat mblidhen aty, – mërmëriti ajo. Quhen pemët e çiftezimit. Xixellonjat femra lëshojnë tetë dritësime dredhore të shkurtëra. Është thirrja për mashkullin. Xixëllonjat meshkuj lëshojnë dritësime të gjata deri në aktin final të çiftezimit, pa kushte e pa paragjykime.
Jo oooo …
Nuk mendon se ka ardhur koha?
Xhoi uli sytë me turp.
Ajo e rrëmbeu, pa pritur përgjigje, brenda rrobdishamërit të saj. Nuk i erdhi ndërmend asgjë që mund ta ndalonte. Puthjet mbuluan fytyrën, gushën, qafën. Ato përputhnin ritmin e dihatjes të tokës së zhuritur nga thatësira me ujin e akullt të kataraktit, ujë dëbore mali që binte e shponte parreshtur mbi sipërfaqen e thatë. Egër.
E zhveshi me shpejtësi dhe duart e saj zbritën poshtë. E kapi atë që një ditë më parë, vetëm sa e kishte prekur dhe që ajo i vuri nofkën «trimi». Ishte i madh, i bëshëm, i fortë, i tillë që nderonte çdo burrë namuzli. Trupi i saj i ngjeshur, plot energji, e kërkonte. Lëshonte si erë suferine rënkime e dënesje të forta.
E priste.
Gjylyzari e futi me duart e saj aty, tek vulva, brenda asaj luleshtrydheje që njerëzimi i ka kënduar këngë e ode për mijëra vjet, në atë tunel përmes të cilit kanë kaluar jo vetëm gjeneratat, por dhe politika, ekonomia e luftërat.
Xhoi ndjeu lagështirën e uritur epshore të vulvës dhe penetroi. Si të ishte dem i ri.
E godiste papushim. Vazhdoi disa herë penetrimin, atë dialog dhe lojë, sikur dëshironte të zbulonte të gjitha skutat e mistershme të saj, ulje – ngritjet, deri tek shpërthimet e fshehta e të zhurmshme.
Dhe me pas ra përmbys, në një pushim delikat.
Gjylyzari u ngrit e para. Shkoi me hapa të shpejtë në sergjen të enëve dhe solli një tabaka me ëmbëlsirë dhe ujë të ftohtë pusi.
Ah, se harrova, – ajo ka pamje të d’lirë si një zanë dhe i tunden leshrat e lëshuara prej afsheve, – kam bërë kek me mollë e stafidhe rrushi.
Ai tund kokën.
Ajo e ushqen dhe ai ha diçka.
Por Xhoi ka uri për tjetër gjë. Djega e epshës i bëhet e padurueshme.
E puth në gushë, e mbështjell me krahët e tij të njomë, i shtrëngon të pasmet e saj, dhe ato ndihen sikur duan të ngjiten në qiell. Bashkë me trupin.
Gjylyzarit i kujtohet si në ëndërr Gijom Apolinieri, poeti e shkrimtari francez i lindur në Itali. Poema e tij për nëntë portat e trupit të gruas, shkruar në maj të 1915 – tës, ishte dhuratë e çmuar për dy të dashurat e tij, ndërsa ai luftonte në llogore, nën qiellin e gjyleve.
Duart e Xhoit nuk ndaleshin së fërkuari të pasmet e Gjylyzarit dhe ajo solli sërish ndërmend portën më intime, siç e quante Apolinieri.
Po sikur…?
Zgjati duart pas, e kapi fort krenarinë mashkullore të djaloshit, «trimin», dhe nisi ta lëvizë vrullshëm midis të pasmeve. Pastaj e ndali lart, tek porta e sipërme, ajo më intimia, duke i thirrur me zë ulkonje: – tani jepi. Fute brenda!
Këtu?
Po aty.
Dhe Xhoi e depërtoi ngadalë. Pastaj më fort. Thellë. Deri në pafundësi.
Gjylyzari mbylli sytë, solli ndërmend kurorat e bardha të luleve të pemëve, duke shijuar hareshëm këtë urtësi Apolineriane, e gatshme t’i bindej çdo teke të Xhoit. Ai shtynte fort përpara dhe ajo gulçonte si ulkonjë, duke ndjerë shpirtin t’i ngjitej në qiellin e shtatë.
Sa kohë kishte duruar e pritur këtë çast?
Për herë të parë, që nga koha e kthimit absurd në Shqipëri, pas luftës, ajo ishte ashtu siç donte të ishte vetë dhe jo ashtu siç i thoshin se duhej të bëhej. Të gjithë, në shkollë, në lagje, rreth e rrotull, çuditshëm, jetonin me dëshirë brenda gënjeshtrës. Ç’ishte ajo flamë?
Ajo nuk dëshironte të ishte njeriu i ri, njeriu pezull. Nuk donte të ishte asgjë. Numër. Turmë. Donte të ishte e ndryshme.
Vetvetja.
Ajo e ndjente që kontrolli absolut mbi këdo e gjithçka ishte metafora e rregjimit të ri. Rregjimi komunist nxiste asgjënë, humbjen, uniformitetin karakterial, këtë shkatërrim që po bëhej trashëgimia, simbolika e tyre.
Ata nuk e kuptonin se ai ishte rrënimi.
Rrënimi që rrëfente rënien e më të shtrenjtës gjë, lirisë në besimin e njeriut, më të qënësishmen e të gjithë vlerave.
Xhoi bëri dhe një sforcim të fundit dhe pastaj u shkreh. Kushedi sa lëng të trashë jetëdhënës i dhuroi asaj porte apolineriane.
Ajo e ndjeu se si “trimi” u tërhoq me kujdes prej saj. Xhoi e ktheu Gjylyzarin me fytyrën përballë. E puthi fort në buzë. Sytë e saj ishin të tejdukshëm, të ëmbël.
Duke buzëqeshur i thotë: sa u lodh “trimi”? Bëri një orë brenda meje.
Dhe qeshi e lumtur. Njeriu ka shumë dashuri të para në jetë. Ato të gjitha ashtu mbeten. Natyra dhe seksi janë të pakohë.
