Përktheu: Faruk Myrtaj
Grandulouf kishte ardhur në Obobistan prej një vendi të panjohur të quajtur Uangia. Në vendlindjen e tij, me rreth katërqind mijë banorë, flitej gjuha Uangeze.
U bënë disa dekada, që Grandulouf jeton në Obobistan, ku provoi e bëri gjithçka për ta mësuar gjuhën e atyshme, Obobi. Arriti të lexonte, por e kishte të pamundur ta fliste e aq më pak ta shkruante atë.
E tërë pamundësia dukej se vinte ngaqë në gjuhën Uangeze përdoreshin vetëm foljet, teksa në gjuhën e këtushme Obobi përdoren vetëm emrat. Duhet të shtojmë se edhe njësitë e masave ishin të ndryshme: Njësia matëse në Obobi ishte vetëm pjesë e njësisë matëse Uangeze. Për më tepër, ngjyrat Uanga as që ekzistonin në gjuhën Obobi dhe të këtushmit nuk kishin as shprehjen korresponduese për karakterin human. Ishte e vërtetë që këta, ku kishte ardhur, kishin larushi mënyrash të foljes por, prapë, s’mund të pranonin ndryshime në natyrën e prejardhjes së tyre. Më e rrepta akoma, Obobët e mendonin veten dhe gjuhën e tyre si ca tulla metalike të pandryshueshme dhe të padepërtueshme.
Mbas tridhjetë vjetësh në Obobistan, Grandulouf s’mundi që s’mundi të artikulonte as edhe një shprehi elementare, të mund të shkonte vet për të blerë, bie fjala një paketë cigaresh, pa u bërë qesharak në sy të tjerëve aty.
Grandulouf megjithatë endè mbetej i sinqertë dhe i vërtetë në bindjen e tij të thellë, në fakt si të gjithë bashkatdhetarët e tij Uangezë, se ai ishte poeti më i madh në botë. Kjo s’kishte përse vihej në dyshim as këtu ku kishte ardhur, edhe pse askush s’e njihte dhe as e dinte që tashmë jetonte këtu.
Ç’është e vërteta fare, mbas arritjes në Obobistan, u përpoq pa fund të shkruante së paku disa vjersha në gjuhën Obobi. Përpjekja kurrë nuk i ishte mjaft se, teksa orvatej të përcillte në gjuhën e këtushme fraza të tilla si “retë blu fluturonin në qiell pranveror”, që në gjuhën dikur Uangeze këngëzoheshin aq mrekullueshëm, në këtë gjuhën e dytë tingëllonin diçka si “lopët u grumbulluan rreth stallës së shkatërruar…”.
Miqtë e tij të rinj këtu, në Obobistan, përpiqeshin të tregoheshin sa më të sjellshëm e të ngrohtë me të por, edhe kur arrinin ta përmbanin veten për sa më shumë minuta, më në fund shpërthenin ca më tej, shkriheshin në të qeshura me lot, duke i kërkuar ndjesë dhe duke iu lutur të mos e merrte të qeshurën e tyre si e lidhur me thellësinë e artit në krijimet e tij.
Merret vesh, pas disa provash të tilla, dëshpëruese, Grandulouf hoqi dorë prej përpjekjes për të shkruar vjersha në Obobi.
E vetmja zgjidhje iu duk se mund të ishte një përkthyes i mirë nga Uangezja e tij e bekuar, por ku ta gjeje këtu një Obobas që qoftë edhe thjesht të dinte rreth ekzistencës së Uangias, kulturës dhe gjuhës së saj, jo më të njihte gjuhën Uangeze dhe, më ëndërr akoma, të mund të përkthente të shkruarat e tij prej saj…
Grandulouf nuk reshti së kërkuari rrugë të tjera.
Shkruajti letra edhe për disa nga miqtë e tij të dikurshëm në vendlindje. Disa i ftoi madje të vinin për të jetuar edhe ata në Obobistan, por askush prej tyre nuk gjeti mundësi e arsye të mjaftueshme për të ardhur aty, sado që ndjeheshin të nderuar për ftesën prej tij. Nëna e njërit prej tyre, për fat, qenkej tashmë e sëmurë rëndë, një tjetër mik i dikurshëm ishte marrosur ndaj politikës që bëhej në vendlindje dhe mbase prandaj i trembej edhe sistemit social në Obobi, kurse një i tretë iu përgjigj se ishte i zhytur në punët për kujdesinë e letërsisë dhe gjuhës Uangeze (megjithëse e dinte fare mirë se kjo tribu dhe gjuha e saj Uangeze, zor se do t’i mbijetonte dot sfidave globale të kalimit në shekullin tjetër).
Më në fund, pas disa vjetësh korespodence të gjerë me kolegë e miq të vendlindjes, djali i mikut të tij më të mirë vendosi dhe pranoi të vinte në Obobistan për të jetuar dhe bashkëpunuar me të.
Grandulouf i kishte të gjitha arsyet për tu ndjerë vërtet i lumtur, lumturi kjo që vazhdoi disa muaj, gjer kur kuptoi dhe u detyrua të pranonte se djaloshi i shkretë po provonte të njëjtin hall që ai vetë e kishte vuajtur më parë: nuk mund ta mësonte dot gjuhën Obobi!
Grandulouf, mirënjohës, e ktheu djalin e mikut në vendlindje, duke hedhur mbi dëshpërimin e tij të deriatëhershëm edhe një vello tjetër të errët.
Ra në një dëshpërim të thellë e të gjerë, kur u kujtua se prej kohësh e kishte braktisur të shkruarin e vjershave dhe poemave dhe, më dhembshëm akoma, s’mund të ndalonte përjetimin e tyre. Sa herë që ndjente pulsimin e ndonjë motivi vjershe diku në thellësinë e tij, ngrihej dhe ulej në tavolinën e punës dhe rrinte ashtu për aq kohë sa do t’i duhej shkrimit të vjershës që i kishte regëtirë së brendshmi.
Dorën, ku ngërthehej pena e shkrimit, e mbante pa pushim mbi letrën e bardhë, pa guxuar të hidhte në të qoftë edhe një shkronjë të vetme. Në ato çaste, ashtu si dhe më parë dhe më pas tyre, shihej të vuante nga të njëjtat dëshira dhe mendime torturuese:
“Të shkruante, të shkruante…vetëm të shkruante….Në Uangezen e tij të dashur e kishte fare të lehtë, por në atë gjuhë askush s’do ta lexonte këtu ku e kishte degdisur veten…Nëse do arrinte të hidhte në letër tërë ndjesinë e tij, në Obobi do mund ta lexonin të gjithë të këtushmit. Kjo do ishte mrekullia, ajo që kishte pritur të ndodhte, kaq gjatë, por shpresën ia mpinte dyshimi se nuk do arrinte kurrë të shkruante në këtë gjuhë, kurrë…Ndjehej poet pa shpresë…”
Pena e tij lëvizte përmbi letrën e bardhë ashtu siç fluturojnë zogjtë që emigrojnë. Të shtyrë e të prirë prej instiktit të lashtë, duke u endur e vërtitur pa pushim mbi dallgët e oqeanit, në kërkim të Atlantës së tyre, vendit të emigrimit. Pena e tij zhvendosej pa asnjë shans për tu ulur mbi letrën e bardhë dhe nuk ulë që s’u ulë më, as edhe një çast të vetëm mbi të. Në vend të shkruante, s’arrinte dot tjetër, veç të derdhte lot…
…Kur Grandulouf vdiq, gjetën shumë libra të tillë, në letër të pashkruar krejt të bardhë, në apartamentin e tij. Faqet e pashkruara kishin të gjitha rregullat e caktuara në renditjen e faqosjen e tyre, sipas rrjedhës së lotëve.
Në vendlindjen Uangia, këto libra do ishin shndërruar në kremtime koleksionesh të vuajtjeve pa fjalë të një shpirti të plagosur.
Në Obobistan, ku kishte ardhur, po këto të pashkruara dot shiheshin si gjëra që thjesht nuk ishin. Librat e pashkruar gjetur në dhomën e tij ishin thjesht gjëra të papërdorshme, nuk hynin në punë për askënd dhe për asgjë.
Nëpunësit e funeralit që verifikuan vdekjen, ia flakën librat e shkruar në këtë mënyrë krejt të zakonshme, bashkë me mbeturinat e tjera, madje si diçka irrituese.
E tëra kjo histori reale, megjithatë krijonte idenë e çuditshme sikur Grandulouf nuk kishte ekzistuar kurrë.
________________________
Tregimi është marrë nga revista EXILE e Barry Callaghan, Toronto.
Robert Zend, poet, shkrimtar dhe artist multimedial hungarezo-kanadez.
I larguar nga Hungaria si refugjat politik në vitin 1956, u bë një figurë e spikatur në letërsinë kanadeze, duke prodhuar poezi, prozë dhe ese.
Veprat e tij më të njohura përfshijnë “From Zero to One” dhe “Oāb,” të cilat eksplorojnë temat e mërgimit, identitetit dhe përvojës njerëzore.
Kontributet e Zendit në letërsi dhe media kanë lënë një ndikim të qëndrueshëm, dhe ai shpesh konsiderohet si një nga poetët më të mëdhenj të kohës së tij.
