Ata u tretën të gjithë, diku thellë pas maleve dhe ne mbetëm vetëm midis tërë asaj bardhësie të pafund.
Ecnin drejt majës së Jezercës. Shili çante i pari borën dhe grykat e lugjet sillnin deri te ne zërat e tyre të dobët, por të qartë.
Zërat u shuan.
Çadrat tona të vogla e të mardhura dukeshin tani të shkreta e pa jetë. Kërcunjtë që kishim ndezur një natë më parë po shuheshin pak nga pak dhe vetëm një fill i hollë tymi dilte që poshtë gropës së nxirë.
Koha kishte ndryshuar fare pa pritur. Një natë më parë ne u vendosëm në Gropat e Bukura. Ndezëm zjarr, ziem çaj e bëmë qyfyre të zakonshme alpinistësh. Ramë të flemë pastaj nga katër vetë tok nëpër çadrat e ngushta e të ulta. E kur u ngritëm, gjithçka ishte zbardhur e rënduar.
Bënte ftohtë. Në anët e brendshme të çadrës vareshin bulëza uji që ishin formuar nga frymëmarrja jonë. Askujt nuk ia kishte ënda të ngrihej, por Shili kërceu më këmbë dhe thirri:
– Çohuni, djema! Ka rënë borë. Dimri na kapi maleve. – Dhe qeshi.
Shili ishte i gjatë e bjond. Fliste rrallë, por ngjitej shumë e ecte shumë. Ne e donim instruktorin tonë, sepse ai nuk i trembej asgjëje. Unë isha çuditur shpesh me të kur e shikoja tek bënte ngjitje shumë të vështira në majën e Arapit. Maja ishte mbuluar gjithmonë me re dhe mua më dukej sikur “Arapi” i hiqte kapelën Shilit.
Edhe pasditeve, në verë ai nuk pushonte. Merrte litarët, gozhdat dhe bënte ngjitje në Theth. I pëlqente shumë mjalti Shilit dhe e kërkonte midis shkëmbinjve.
Nisej për mjaltë dhe ne, që atëherë nuk ishimende alpinistë, i thërrisnim në kor nga pas sa tundej e tërë ndërtesa e drunjtë e kampit:
“Shili, Shili, Shili,
Për mjaltë shkon Vasili”
E ai na përshëndeste me dorë.
Por tani kishim mbetur vetëm. Unë Sazani do të kujdeseshim për zjarrin, kurse ai, Rizvani, një alpinist i ri i ekipit të Tropojës, do të ruante çadrat.
Shili na la këtu për punë. Zjarri u duhej pa tjetër shokëve që do të ktheheshin të mardhur. Që të themi të drejtën, ne nuk deshëm të rrinim, por shorti është short.
Sazani u përkul mbi drurët e nxirë nga ku dilte një fill i hollë tymi dhe filloi t’i frynte zjarrit. Unë kapa një degë pishe dhe nisa të fshija borën aty përreth.
Fryj e fryj… Filli i tymit trashej e këputej. Degët ishin të njomura e zjarri nuk merrte për dreq.
Sazani ngriti sytë i përlotur.
– Duhen degë të thata – tha ai. – Ndryshe shokët do të mardhin.
Ne u ulëm mbi kërcunjtë e lagur dhe filluam të mendohemi.
– S’kini ku i gjeni – tha Rizvani duke prerë me thikën e tij një degë pishe. –Bora ka mbuluar gjithçka.
– Do të gjejmë diku – tha Sazani. – Rreth e rrotull ka plot vende të mbrojtura.
Ne hëngrëm mëngjes shpejt e shpejt me sallam e djathë dhe, pas buke, si gjithmonë ndiemë “një dimër të vogël”. Filluam të dridheshim e të hidheshim mbi borë për t’u ngrohur. Por Sazani donte të niseshim.
– Nëma mua thikën – i thashë Rizvanit. – Ty nuk të duhet.
– Nuk besoj të sulmojnë arinjtë – tha Sazani
U nisëm. Kishim me vete vetëm thikën alpinistike të Rizavanit dhe dy kazmat tona. Maja Palukës çante retë si një gisht i drejtuar nga qielli. Pishat e gjelbëra rënkonin nën peshën e borës.
Aty-këtu në çarçafin e bardhë shiheshin gjurma të vogla zogjsh dhe liqenet e morenave dukeshin nga lart si pasqyra të mbuluara me frymë.
“Kërr, kërr” rrëzohej bora nga degët e pishave.
Patëm fat. Në kurrizin e pjerrët të malit pamë një ah jo shumë të madh, gjysmë të tharë. Bora nuk e kishte prekur fare. Shkëmbi zgjatej mbi dru si një qemer bamirës dhe ne thirrëm nga gëzimi.
Sazani nxitoi, por unë e kapa për rrypi. Vendi ishte i pjerrët dhe nuk shihej ku soste. Bora kishte ngrirë nga era dhe degët e ahut tregonin një drejtim të caktuar.
– Ngadalë – i thashë unë. – Duhen kthetrat.
E thirra fort:
– Hy, hyyy… Rizvano… Sillna kthetrat dhe litarin e trashë.
Por Sazanit nuk i rrihej. Kështu ishte gatuar ai. Kishte frikë se Rizvani do të vonohej.
Larg tutje, andej nga ishin zhdukur shokët, qielli ishte nxirë sterrë dhe kjo e shqetësonte atë për së tepërmi. Ne e dinim ç’do të thoshte stuhi në majë të Jezercës. Tufani fishkëllen si qindra reaktivë dhe rrobat e kokoret ngrijnë të tëra sa, kur i prek me gisht, tringëllijnë si tela kitare.
Sazani kishte frikë se mos vonoheshim. Shokët donin zjarr kur të ktheheshin. Faqja e malit ishte e pjerrët dhe e ngrirë. Ishte rrezik, shumë rrezik.
Sazani filloi të ecte ngadalë duk lënë mbi borë gjurma si kurrize peshku. Ecnim të dy.
Ishim shokë që në vegjëli. Ai më kishte tërhequr maleve. Vinte i shkurtër e rondokop, por ishte shumë zemërbardhë.
– Fake, – thoshte ai – eja me mua.
Dhe ne rrinim gjithmonë bashkë. Këmbenim pantallonat kur ishim të vegjël e sadoqë prindërit shpesh na qortonin, ai vinte e flinte herë pas here te ne.
Arritëm tek ahu. Unë nxora thikën e Rizvanit dhe u mundova të prisja degët. Sazani filloi të qëllonte me kazmë. Por pa dobi. Druri ishte i thatë. Thika nuk e priste e kazma ishte e vogël dhe nuk kishte peshë. Litarët personalë i kishim hedhur në një anë. Dheu rrëshqiste.
Sazani u shqetësua.
– Do të marrim dru apo jo! – tha ai. – Shokët do të kthehen e do të mendojnë se kemi fjetur tërë kohën.
Ahu ishte i thatë dhe ne bëmë një gabim të pafalshëm.
Sazani filloi të kërcente mbi degë si mace. Rëndonte me tërë peshën e trupit dhe… krau, dega thyhej.
Gurë të vegjël rrëshqisnin mbi borë. Ne i lidhëm drurët me litarët personalë. Unë desha që të iknim, por Sazani thyente akoma.
“Krau, krau” ankohej ahu.
– Eja, se do të biesh! – thirra unë.
Poshtë ishte pjerrësi që nuk shikohej se ku mbaronte. Sazani hodhi drurët në krah dhe kapi edhe një degë…
“Krau”. Dega u thye. Pesha e drurëve e mori anash dhe ai u mbështet më kot mbi kazmë. Rrëshqiti. Unë u hodha që t’i prisja hovin sa nuk ishte vonë, por rrëshqita edhe vetë, shumë shpejt. U përplasa mbi drurë, një, dy, tre dhe diku u ndala. Vija të turbullta më dilnin përpara syve.
Erdha menjëherë në vete dhe ndjeva fytyrën të më përcëllonte. Pastaj më mbërtheu një frikë e madhe. Maja e Palukës ngrihej si një gisht i rreptë drejt reve. Kudo borë. Drurët e rrallë vareshin pa një gjeth mbi faqen e malit dhe shoku im nuk dukej askund. Shoku im i ngushtë i fëminisë!
Unë u ngrita dhe eca me hap të pasigurt drejt fashës së borës nëpër të cilën kisha rrëshqitur.
Dy fasha zbrisnin poshtë e pastaj ndaheshin.
– Sazan! thirra unë.
Maja e Palukës ia përcillte thirrjen majave të tjera dhe majat klithnin në kor.
Litari i kazmës më ishte ngatërruar në dorë. Nuk kisha humbur asgjë. Drurët kishin marrë ca anash. Unë e kisha mendjen te shoku im. Ku ishte ai tashti?
Rizvani erdhi me litarin e kolektivit.
– Shpejt! – thirra unë. – Shpejt! Sazani ka rënë poshtë!
Ai erdhi i hutuar tek unë dhe ne u ngjitëm përsëri të dy tek ahu.
– Litarin – i thashë përsëri. – Nxitohu!
Mendja më rrihte vetëm atje.
Rizvani filloi të na qortonte dhe unë u tërbova. Dorezat e leshta më ishin lagur dhe duart më kishin ngrirë e nuk ishin më për punë.
– Lëri fjalët tani – i thashë.- Shtrëngoje litarin! Lidhe pas peme!
Fillova të zbres poshtë duke ndjekur vazhdën.
– Sazan! – thirra përsëri.
E përsëri malet klithën në kor. Pse nuk përgjigjej? Unë zbrisja poshtë e më poshtë. Litari më priste duart. Rizvani pyeste që lart dhe që poshtë nuk përgjigjej askush.
-Sazaaan!
Mendime të liga më vinin në kokë. Po sikur? Jo, jo.
Po sikur të kishte rënë në ndonjë gropë e ta kishte mbuluar bora? Në Shteg të Dhenve na u deshën disa minuta që ta nxirrnim Halilin. Dhe e dinim vendin dhe ishim të gjithë atje.
– Sazaaan! – Maja e Palukës më përqeshte. Heshtje e mardhur.
Lashë litarin dhe fillova të ecja mbi borën e ngrirë. Më në fund e gjeta. Zëri i tij erdhi tek unë i dobët e i hollë si filli i tymit që ngrihej ende atje pranë çadrave tona.
– Këtu – tha ai.
Unë ju afrova dhe ai u ngrit vetë. Kurrë nuk e kisha parë të dehur. Ato çaste Sazani lëkundej mbi borë si një bovë në det.
Sa nuk qaja nga dhembja e gëzimi. Fytyra i ishte gërvishtur e gjakosur dhe vetëm sytë i shndrisnin.
Shoku im! Ishte shëmbur e dërmuar e megjithatë qëndronte më këmbë. Nuk kishte thyer asgjë.
– Gëmusha – tha ai. Dhe më tregoi me dorë kaçuben që e kishte mbajtur.
I futa krahun, por ai nuk deshte.
– Mblidhi drurët, – tha – mblidhi të gjitha. Do bëjmë zjarr për shokët. Na kushtuan shtrenjt dhe nuk do t’i lemë këtu.
Gjunjët i përthyheshin dhe ai u mundua të qeshte.
– Sazan! – i thashë. – T’i bëj gropat, unë?
– Mirë – tha ai i bindur si fëmijë.
Unë u ngjita rrugës së litarit dhe hapa gropa mbi borë. Ca shkallë të vogla u formuan në pjerrësinë e malit. Shoku im do të ngjitej më lehtë kështu. Zbrita prapë poshtë dhe ai filloi të ecte. Nuk donte që ta mbaja. Në asnjë mënyrë. Ende dhe sot më çudit vullneti i tij.
Kisha frikë se nuk do t’i bënte dot ballë së përpjetës. Gjunjët i thyheshin. Mbahej në litar dhe, kur unë mendoja se do të rrëshqiste e bëhesha gati ta mbaja, ai hidhte hapin tjetër, më lart.
Ecja pas me barrën e druve në kurriz. Bora kërciste nën këpucët me gozhdë. Kur arritëm te çadrat, ai u shtri në dyshekun portativ dhe unë nxora shaminë dhe i bëra kompresa me borë.
Rizvani ndezi zjarrin dhe ai u kënaq. Mezi fliste. Kërkoi të dëgjonte muzikë. Unë i hapa transistorin e ai dëgjoi muzikë e lajme. Plagët iu ftohën dhe shokun tim e kapi të nxehtët. Fytyra i ënjtej. Sytë mezi i hapeshin. Por unë e dija se tashti nuk kishte asnjë rrezik. Zjarri bubullonte dhe shkrinte borën përreth.
Ne do të qëndronim bashkë disa ditë në postën e kufirit. Ai do të shërohej e do të pinte çaj të ngrohtë me ushtarët. Dhe do të ngjiteshim përsëri…
(Nga libri “Mbasdite të lagura”, 1971 të Faik Ballancës)
