E pe rastësisht në stacionin e trenit të Milotit, katër vjet pas takimit të fundit me të. Njohjen e ke përshkruar në tregimin Ne të rinjtë e djeshëm. Nga aty niseshin autobusët e Veriut. Ti po prisje të fillonte shitja e biletave për Kukës, që të vërsuleshe pastaj mbi kokat e njerëzve. Ishte luftë, jo radhë. Nëse humbje autobusin, rrezikoje të flije në stolat e drunjtë të stacionit atë natë të ftohtë dhjetori.
Fati të kishte trokitur në derë. Shkoje në Kalimash, ku punoje mësues prej dy vjetësh, për herë të fundit, sa për të tërhequr librezën e punës. Kishe fituar një konkurs për skenarist në Kinostudion e Tiranës. Ishte projekti i një kursi pasuniversitar që shkolla shqiptare e kinemasë e organizonte me qëllimin që të përgatiste kineastë të rinj. Kishe kapur qiellin me dorë. Nga Kalimashi në Tiranë.
Ishte një telepati e vërtetë. E kishe në mend fytyrën e saj kur vëreje avullin që u dilte nga goja udhëtarëve në stacion dhe pavetëdijshëm kundroje tiparet e fytyrave të tyre. Pikërisht shtëllunga të bardha bulëzash mikroskopike uji, nga i ftohti i acartë, nxirrnin buzët e saj edhe atë të premte të ftohtë të 11 janarit 1985, të cilën e ke përshkruar në një tregim tjetër me titull Gurë dëbore. U puthët gjatë vetëm kur festuat ditëlindjen tënde, atë natë të frikshme kur Ekti përfundoi në makinën e kalecëve të Sigurimit. Asaj radhe prapë nën shoqërinë e shtëllungave të bardha, por atëherë bëhej fjalë për tymin e duhanit. Pinit të dy të njëjtën cigare. Pra, dy herë me radhë, në harkun kohor të dy muajve, Ekti të kishte kërkuar, pa llogaritur atë rrengun e mëparshëm me stivën e druve, kur punoje rojë nate në banesën në të cilën tani jeton.
Që nga nata që kishe bërë budallallëkun e grisjes së banderolës së zgjedhjeve dhe atë e kishin marrë kalecët e Sigurimit në makinë, më 10 mars të vitit 1985, dy muaj pas lidhjes suaj ditën e dëborës, nuk ishit takuar më. Kishin kaluar plot pesë vjet.
Ajo kishte mbaruar universitetin një vit para teje, më 1887 dhe e kishin emëruar mësuese matematike në Macukull të Burrelit. Këtë lajm e more vesh nga prindërit e tu një të shtunë kur ktheheshe në shtëpi. Pastaj informacionet për të do të vinin gjithmonë me pikatore.
Ti do të emëroheshe në një drejtim krejt tjetër, edhe më larg, në Kukës, një vit më vonë. Ishte koha kur mësove edhe diçka që të sëmboi në zemër. Ekti ishte lidhur me një mjek korçar atje në Macukull. “Ç’dreqin ke?” – i the vetes. – “Ke pasur kohë sa të duash ta takoje!”
U drodhe kur e pe në stacion, atje në qoshen e sallës, në cep të stolit, midis çantash me rroba e ushqime. Nuk dije ku të futeshe. Edhe pse ajo ishte larguar, kishe ndjesinë sikur e kishe braktisur ti. Fute me shpejtësi në xhepin e çantës në formë thesi me ushkur librin që mbaje kot në prehër, pa lexuar gjë. Bëre të dilje jashtë, por e kuptove që të kishte parë. E ndieje në shpinë vështrimin e saj. Nuk vonoi dhe e dëgjove të thirrurën:
– Arti!
Ngrive në vend, si i paralizuar. “Më në fund!” – the me vete, aty për aty, i çliruar. Pate një shtysë kontradiktore. Doje t’i ikje, të bëje sikur nuk e kishe dëgjuar dhe të ecje bankinës së stacionit larg saj, gjoja se ishe në pritje të trenit për Tiranë. Vështirë se do të të ndiqte ashtu e ngarkuar siç ishte. Po se ç’vure re një urgjencë në zërin e saj. U ktheve dhe po i afroheshe. Dukej e shqetësuar, s’po të shikonte fare në sy. Merrej vetëm me çantat, kokulur. Ndërkohë, në sportelin e biletave të autobusit të Burrelit kishte filluar lëvizja. Kukësi yt ishte i qetë.
– Arti, sa mirë që të pashë! – të foli pa të parë në sy.
Pastaj e ngriti kokën dhe ti kuptove që nuk ishte edhe aq e trazuar nga sporteli që po hapej. Mbase edhe ajo e mendonte si ti. Pse të takoheshit në të tilla rrethana, kur do të ishit të detyruar menjëherë të ndaheshit përsëri.
– Nuk e di si do të kisha bëra pa ty! Më ndihmo, të lutem, për biletën, se s’ia dal dot!
Ndërkohë, autobusi i mbushur përgjysmë nga biletat e shitura nën dorë priste jashtë me motorin ndezur. Bëhej fjalë për rreth pesëmbëdhjetë vende ende të lira, për të cilat do të kacafyteshin afro dyzet veta.
Po prisje tjetër gjë. Një bisedë të shtruar. Mbase të detyrohej të të tregonte diçka më shumë, pavarësisht fajeve të tua. Ja që nuk kishte kohë.
U hodhe shtazërisht mbi ata njerëz në radhë. Nuk të panë sytë në ishin të moshuar, burra a të rinj. U ktheve me biletën e saj në dorë dhe e ndihmove të mbante çantat drejt autobusit. Në fakt, ia more të gjitha. Edhe atë vetë do ta mbaje në qafë, po të ishte nevoja. Tani i binte të ishte në të tridhjetat. Ishte bërë grua e përmbajtur dhe gjithë hire, e vetëdijshme që ushtronte pushtet ndaj teje, si gjithmonë.
Hyre brenda, ia sistemove ca çanta pranë ulëses së saj dhe të tjerat ia ngjite lart në skarën e posaçme. Nuk u habite që kishte kaq shumë. I binte të ishte grua shtëpie.
Koha ishte e pamëshirshme për ty. Nuk arrite të bisedoje asgjë me Ektin. Shoferi, një leshtor qafëtrashë me mustaqe, i futi marshin. Ti i thirre ta ndalonte se do të zbrisje. Ekti ia dha së qeshurës.
– Rri po të duash, veçse je jashtë vendeve, – ndërhyri shoferi. Nënkuptonte që mund të paguaje nën dorë, pavarësisht se nuk kishe biletë.
Ti pe nga Ekti. Vazhdonte të buzëqeshte, tani në një mënyrë shumë ngacmuese. Vështrimi i saj të thoshte të rrije, por, ndërkohë, dera automatike ishte mbyllur dhe ti u ndodhe jashtë. Autobusi bëri manovrën për të dalë nga parkimi. Ti lëvize për të kaluar nga ana e saj. Nuk kishit shkëmbyer asnjë fjalë. Doje ta pyesje në ishte e vërtetë. Burri me të cilin ajo bashkëjetonte ishte një sqimatar nga Korça që, kur nuk përdorte stetoskopin, e kalonte ditën me mandolinë në dorë. Edhe këtë ta kishte thënë mamaja jote.
Ekti hapi xhamin dhe të tha, më në fund, dy fjalë:
– Arti, unë të kam pritur!
Autobusi doli në rrugën kryesore, duke i rënë fort borisë. Ti mbete aty si i shushatur. Ç’do të thoshte ajo me këtë “të kam pritur”? Asgjë nuk të ngrohu. Të kishte pritur deri në atë çast sa kishte rënë në krahët e një burri tjetër. Tani gjithçka kishte marrë fund. Këtë donte të thoshte.
Prapë nuk pate kohë të arsyetoje gjatë. U kujtove se mund të ishte hapur sporteli yt dhe vrapove brenda te biletaria.
Sa ktheheshe nga Kinostudioja në shtëpi, lije çantën dhe dilje në ballkon. Përpara teje ishte një fushë me ullinj, depozita e ujit e qytetit, ndërsa më lart në faqen e malit midis gjelbërimit dukej Kisha e famshme e Shna Ndout, me vargun e pandalshëm të pelegrinëve që ngjiteshin e zbrisnin. Mjaftonte ta ktheje kokën pak më djathtas dhe do të shikoje pjesën e pasme të Kullës së Dali Skurës, i cili ishte gjyshi i Ektit, apo “tata” siç e quante ajo. Largësia nga cepi i pallatit tënd ishte nëntëdhjetë e shtatë hapa. E kishe matur mirë në kohën kur bëje rojë në këtë pallat të pandërtuar.
Dhoma e saj shihte nga përpara. Ti e dije. Nuk kishe kujtime të mira me të nga fëmijëria dhe jo thjesht përse nuk ishit moshatarë. Ekti kishte një prapambetje të theksuar që fëmijë. I ishin dashur katër vjet të kalonte nga klasa e tretë në të katërtën. Atëherë e trajtonin të gjithë ashpër. Edhe ti nuk do të bëje përjashtim kur ta caktuan në patronazh. Shkoje tek ajo me mendjemadhësinë e nxënësit që është i pari i klasës, derisa t’i theu hundët mirë. Por të vërtetën e prapambetjes së saj do ta mësoje nga vetë ajo, shumë kohë më vonë. Kishte kaluar një traumë të tmerrshme, për të cilën ke shkruar në tregimin Gurë dëbore.
E prapë, nga dritarja e së vetmes dhomë që shihte nga prapa shtëpisë lëvizi perdja. Prite dy orë për ndonjë veprim tjetër. Asgjë. Më në fund, e vendose. Do të shkoje të trokisje te dera e Skurajve.
Ta hapi derën xhaxhi Rama, i ati i Ektit.
– Jo, – të tha, – Ekti nuk është. Vjen shumë rrallë. Po ti hyr brenda.
Ndërkohë, pe në brendësi të ëmën e saj, që uli kokën, si për të thënë “e pati kjo punë”. E përshëndete pak me dorë, pa mundur të flasësh.
– Më duhet të nxitoj. Tatën si e kam?
– Mirë është, – ndërhyri Fitnetja. – Mos na harro, – shtoi në fund.
Tingëllonte e gjitha si një lamtumirë.
Teksa prisje autobusin për Tiranë, t’u kujtua një episod gjatë kohës që bëje zborin ushtarak pas fakultetit. Ishte e shtunë. Qendrat më të afërta të banuara nga kazerma ku stërviteshit ishin Kruja dhe Fushë-Kruja. Ti dhe Miri ndiqnit Arianin, në fakt. Thoshte se do të merrnit autobusin e parë që vinte. Qëlloi drejt Fushë-Krujës. Edhe aty, pasi pitë nga një liker “Gentiana”, ishte po Ariani që propozoi të merrnit autobusin e parë që kalonte. Tani ishin bërë tri mundësi. Veç Tiranës në jug, Laçit në veri, prej nga ishit që të tre, ishte shtuar edhe drejtimi perëndimor: Vora. Filluat të dyshonit pak. Ariani e kishte një plan. Sidoqoftë, autobusi i parë që kaloi ishte ky i fundit, drejt Vorës, pra, stacionit hekurudhor. Atje shtoheshin mundësitë. Vora ishte nyjë lidhëse hekurudhore. Veç Tiranës, mund të merrnit trenin për Durrës ku kishte njerëz Miri, për Elbasan ku kishe ti, si dhe për Shkodër ku kishit mundësi të shkonit që të tre. Ti mund të takoje Enean, edhe Miri e kishte një shok, kurse Ariani kishte atje të dashurën. Cili treni erdhi? Merret vesh. Ai për Shkodër. Doli se i gjithë ky udhëtim ishte përllogaritur mirë nga Ariani, për të takuar të dashurën e tij.
Po prisje autobusin për Tiranë. Pyete njerëzit që ishin mbledhur aty dhe të thanë se vonohej nja dyzet minuta.
Ndërkohë, fillove të ecësh. Këmbët të çuan te stacioni i trenit.
Ti nuk kishe llogaritur asgjë. Dije vetëm që nuk mund t’ia besoje jetën tënde rastësisë. More autobusin urbanin që të çonte në Milot. Ai për Burrel nisej pas një ore.
Ishte e hënë. Nga Burreli në Macukull i nxore dorën një makine të rastit. Tipi që të mori në makinë të vuri në vështirësi me pyetjet që të bënte, si për shembull: “Kë ke në Macukull?”, “Sa do të rrish?” Më në fund, i përmende emrin e doktor Kasemit. Filloi të dërdëlliste edhe më shumë.
– Mos je djali? – të pyeti, mbase duke vënë re theksin toskë në të folmen tënde.
– Jo, nuk jam djali, – i the dhe nxore një libër. – Më fal, më duhet të lexoj diçka, – i dhe fund bisedës me të. “Qenka goxha në moshë doktori”, – mendove. I binte t’i kishte kaluar të pesëdhjetat. Tani që ke mbushur vetë gjashtëdhjetë arrin ta kuptosh se sa relative është kjo ideja e moshës, por në atë çast u tmerrove. Ekti ishte lidhur me një burrë plak. Nga ana tjetër ishe ti. Për ty thoshin: Ekti ishte lidhur me një çunak a ti ishte lidhur me nënën tënde.
Të gjitha këto kalkulime për moshën t’u shuan sapo njohe Kasemin. Fjala se po vije në Macukull ishte përhapur me shpejtësi nëpër qytezë nga shoferi që të solli, i cili punonte si kamerier në klub-restorantin e qendrës. Atë ditë kishte sjellë furnizimin nga Burreli. Vetëm Ektit, që ishte ende në mësim, nuk i kishte shkuar fjala në vesh.
Kasemi të priste në qendrën shëndetësore. Veç kamerierit, me sa duket, edhe Ekti i kishte folur për ty. Sapo të pa, e mori vesh kush ishe.
– Arti? – tha e të zgjati dorën. – Kasem Bërdëllima, kënaqësi që njihemi, – t’u prezantua.
Të tha se do të ishte mirë të gjenit një vend më të rehatshëm për të biseduar dhe sigurisht, ky nuk ishte as klinika e as klubi.
– Ne banojmë në një apartament që na e ka dhënë komuna…
Ajo “ne” ta errësoi mendimin. Nuk arrite të ndiqje sqarimet e tij të mëtejshme. Të kishte thënë se do të ishte më mirë të të priste në shtëpi. Pas pak do të kthehej Ekti nga shkolla dhe ishte në kohë të gatuante diçka. Me të hyrë në banesë, të ftoi menjëherë në kuzhinë. Ty të mbetën sytë te mandolina e varur në korridor pranë rrobave. T’u kujtuan fjalët e mamasë.
Zure vend në tavolinë. Ai hodhi një mbulesë të pastër, shtroi tri pjatanca dhe tri pjata të thella, takëmet, hapi një shishe verë, vuri tri gota, të cilat i mbushi deri në një të tretën, e trokiti me ty, pastaj kapi një përparëse varur pranë sobës. Soba ishte nxehur mirë.
Gjithçka të jepte përshtypjen se e priste me kohë ardhjen tënde. Po gatuante një supë me perime, që lëshonte aromë të mirë. Vetë ndenji gjithë kohën në këmbë. Ngjëronte gjellën orë e çast. Dukej që ishte merakli. Të vuri djathë, domate, pak mish të thatë, të prerë hollë. Dhe afrohej të trokiste gotën me ty. Përpiqeshe ta shikoje me sytë e Ektit. Ishte një burrë vërtet i pashëm, me flokët e dendur me onde që shkonin e zinin vend harmonishëm ngado që t’i shikoje, mbi ballë, mbrapa apo në profil. Në tëmtha kishte ca thinja të shtuara që i rrinin mirë. Ti vure dorën në kokë instinktivisht. Flokët e tu ishin rralluar dhe mu në çaçkë të ishte shfaqur një hënëz që zmadhohej e zmadhohej.
Në lëvizje ishte shumë energjik. E shikoje nga pas tek jepte e merrte mbi banakun e kuzhinës. Trupi i tij mbi një metër e tetëdhjetë dhe shpatullat e gjera nuk e pengonin të vepronte me elegancën e një amvise të përkorë. T’u kujtua diçka që të tha për të shoferi që të solli deri këtu. “Doktor Kaso nuk ka ndër mend ta lërë ndonjëherë Macukullin, edhe pse i ka ardhur transferimi me kohë”.
Edhe këtu ishit shumë të ndryshëm. Ti fluturove për Tiranë dhe braktise mësimdhënien në rastin e parë që t’u dha, edhe pse të pëlqente.
Ra zilja.
– Dil e hape ti, Arti, se unë i kam duart e zëna, – të tha doktor Kaso me natyrshmërinë më të madhe.
Ekti të përqafoi si të të kishte vëlla, kurse ti fërgëlloje i tëri. U ulët në tavolinë, hëngrët supën në qetësi, duke çikur herë pas here gotat. Ekti fliste për nxënësit e saj, Kasemi për të sëmurët. Ti nuk kishe asgjë për të thënë.
– Më duhet të shkoj deri lart në Brinjë sonte, – tha doktori duke t’u drejtuar ty. – Kam një të sëmurë 92 vjeçe, pacientja ime që mbi njëzet vjet. E di që nuk ka asgjë, por do të shkoj, se nuk mund ta tradhtoj besimin që ka në mua. Kuptoni? – ju drejtua të dyve.
Ty të rrahu zemra fort. Në fakt, nuk e kuptoje, por megjithatë tunde kokën.
– Do të rrish sonte, – vazhdoi doktori. – Më vjen keq t’ju lë. Po kështu e ka kjo punë.
U turbullove edhe më keq.
Pastaj doktori mori mandolinën dhe filloi me akordet e njohura të këngëve korçare. Kënduat të tre deri pasdite vonë, kur doktori ju kërkoi ndjesë dhe u largua.
Ti u tregove edhe një herë shumë i vogël.
Pak minuta pasi doktori la shtëpinë, kape “thesin” tënd me ushkur, e hodhe në sup dhe u largove.
