Në poezinë bashkëkohore shqiptare, Katjusha Pogaçi paraqitet si një zë krijues që e ndërton universin e vet poetik në kufirin ndërmjet kujtesës dhe përjetimit, ndërmjet historisë dhe ndjenjës, ndërmjet dhimbjes njerëzore dhe besimit në jetë. Formimi i saj filologjik, estetik dhe kulturor ka ndikuar dukshëm në mënyrën se si ajo e koncepton poezinë: jo vetëm si shpërthim emocional, por si formë reflektimi mbi kohën, njeriun dhe fatin e tij. Në krijimtarinë e saj poezia bëhet një hapësirë ku takohen përvoja personale, historia kolektive, peizazhi shqiptar, kujtesa kombëtare dhe etika e humanizmit. Ajo nuk shkruan për t’u larguar nga realiteti, por për të hyrë më thellë në të, për të kuptuar plagët e tij dhe për të ruajtur atë që koha rrezikon ta fshijë. Prandaj poezia e saj lexohet si dëshmi e një kohe, por edhe si kërkim i vazhdueshëm i kuptimit njerëzor brenda saj.
Vepra poetike e Katjusha Pogaçit ndërtohet mbi një rrjet të gjerë motivesh që shtrihen nga lirika intime deri te temat e mëdha historike e shoqërore. Në qendër të saj qëndron koha, e cila herë paraqitet si kujtesë, herë si mall, herë si rrjedhë e pakthyeshme e jetës. Përreth saj lëvizin motivet e dashurisë, familjes, mëmësisë, miqësisë, atdheut, fjalës poetike, natyrës dhe identitetit kulturor. Në poezitë e saj gjejmë dritën e mëngjeseve shqiptare, lumin, malin, erën, qiellin dhe detin, por edhe qytetin modern, aeroportin, udhëtimin dhe hapësirat e botës bashkëkohore. Në këtë univers poetik bashkëjetojnë Gjirokastra dhe Ballkani, Shqipëria dhe Kosova, kujtimi i fëmijërisë dhe shqetësimet e kohës moderne. Kjo larmi motivesh nuk krijon shpërndarje tematike, por një mozaik të gjerë jetësor, ku çdo përvojë individuale lidhet natyrshëm me përvojën kolektive të njeriut dhe të kombit.
Një vend të veçantë në krijimtarinë e poetes sonë zë Kosova. Në ciklin poetik Ngjarjet e Kosovës, 1999 autorja arrin të ndërtojë një nga tablotë më prekëse të dramës shqiptare të fund shekullit XX. Ajo nuk ndalet te strategjitë ushtarake, te retorika politike apo te heroizmi monumental. Vështrimi i saj ndalet te refugjati që ecën nën shi, te fëmija që kërkon familjen, te nëna që pret një lajm, te zëri që dridhet në telefon dhe te kampet e mbushura me njerëz që mbartin në sy kujtimin e shtëpisë së humbur e të djegur. Kosova e poezisë së saj është Kosova e njeriut të zakonshëm të kohës historike. Pikërisht për këtë arsye ajo fiton një dimension universal. Dhimbja e saj nuk është vetëm shqiptare; ajo bëhet dhimbje njerëzore. Në këtë univers tragjik hyn edhe figura e gruas së dhunuar, e cila në poezinë Shtatzani e dhunshme paraqitet jo vetëm si viktimë e luftës, por si simbol i qëndresës morale dhe i triumfit të jetës mbi barbarinë. Krahas Kosovës shfaqet edhe Ballkani, me legjendat, baladat, kufijtë, plagët dhe ëndrrat e tij, si një hapësirë ku historia dhe kujtesa vazhdojnë të jetojnë në ndërgjegjen e popujve.
Vlera estetike e poezisë së Katjusha Pogaçit qëndron në aftësinë për të shndërruar përvojën reale në figurë artistike pa e humbur natyrshmërinë e saj. Gjuha poetike është e qartë, e rrjedhshme dhe komunikatave, por brenda kësaj thjeshtësie fshihet një ndjeshmëri e pasur poetike. Simbolet e tokës, shiut, qiellit, kufirit, dritës dhe udhës përsëriten vazhdimisht, duke krijuar një sistem figurativ që lidhet me lëvizjen, kujtesën dhe mbijetesën. Shpesh poezitë e saj mbështeten në ritmin e brendshëm të mendimit dhe të emocionit, ndërsa figuracioni buron natyrshëm nga vetë realiteti që përshkruhet. Njëkohësisht, në shumë tekste ndihet prania e traditës poetike shqiptare, e baladës, e legjendës dhe e kujtesës folklorike, të cilat ndërthuren me përvojat moderne dhe krijojnë një ndjesi vazhdimësie kulturore. Për këtë arsye poezia e saj ruan një ekuilibër të rrallë ndërmjet thjeshtësisë së komunikimit dhe thellësisë së përjetimit.
Në përmbledhje të leximit dhe të shkrimit për këtë vepër mund të konstatojmë përmbylltazi se krijimtaria poetike e Katjusha Pogaçit mund të lexohet si një poezi e kujtesës, e humanizmit dhe e besimit në njeriun. Ajo dëshmon se edhe në kohët më të vështira, kur lufta, dhuna dhe humbja duket se errësonin gjithçka, mbeten ende fjala, kujtesa dhe shpresa. Në poezinë e saj refugjati vazhdon rrugën, nëna mbron jetën, toka rilind pas dimrit dhe njeriu ruan dinjitetin e vetë përballë tragjedisë. Pikërisht këtu qëndron mesazhi më i thellë i kësaj krijimtarie poetike: bindja se jeta është më e fortë se shkatërrimi, kujtesa më e fortë se harresa dhe humanizmi më i qëndrueshëm se çdo formë e dhunës. Kjo është arsyeja pse poezia e Katjusha Pogaçit mbetet jo vetëm dëshmi e një kohe të trazuar, por edhe një afirmim estetik i vlerave më të larta njerëzore.
Prishtinë, qershor 2026
