Kinologu shqiptar Iljaz Spahiu flet
për gazetën më të madhe kineze
Ky raport u shkrua nga reporteri Qu Pei. i gazetës “E përditshmja e Popullit”, 13 korrik 2026
Takim në Kinë dhe njohje me njëri-tjetrin përmes Kinologjisë (Afrimi më i afërt me kulturën kineze dhe ndërtimi i urave të miqësisë)
Kinologjia është një thesar i përbashkët shpirtëror i të gjithë njerëzimit dhe një dritare e rëndësishme në kuptimin e qytetërimit kinez dhe modernizimit të Kinës. Kongresi i Tretë Botëror i Sinologëve u mbajt në Dunhuang, Provinca Gansu, në qershor, duke bashkuar Sinologë nga e gjithë bota në këtë qytet të lashtë të Rrugës së Mëndafshit për të eksploruar rrugët për integrimin e mençurisë kineze dhe të huaj dhe për t’iu drejtuar së bashku ndryshimeve globale. Sinologë nga Shqipëria, Mongolia, Rusia dhe Italia ndanë njohuritë e tyre me gazetarin tonë, duke rrëfyer dekadat e tyre të përkushtuara në studime, përkthimin e teksteve klasike dhe kultivimin e shkëmbimit kulturor, si dhe shoqërinë e tyre me Sinologjinë dhe partneritetin e tyre me Kinën.
Kinologu shqiptar Spahiu: Të bësh miq përmes letërsisë dhe të rizbulosh botën përmes kinologjisë
Në vitet 1970, 19-vjeçari Spahiu erdhi në Pekin nga Shqipëria për të ndjekur studimet. Gjatë katër viteve të ardhshme, ai studioi në Universitetin e Gjuhës dhe Kulturës së Pekinit dhe në Universitetin e Pekinit, duke filluar kështu lidhjen e tij me Kinën. Ai tha: “Kina është bërë një pjesë e rëndësishme e jetës sime dhe kultura dhe filozofia kineze kanë riformësuar botën time shpirtërore”.
Mësimi i gjuhës kineze dhe afrimi me Kinën po dëshmon gjithashtu rëndësinë gjithnjë e në rritje të Kinës në skenën botërore. Ndërsa vëmendja globale ndaj Kinës rritet, Spahiu ka vërejtur se perceptimet e jashtme për Kinën ndonjëherë janë “të njëanshme dhe stereotipike”. “Kina nuk është një simbol abstrakt, por një shoqëri e vërtetë, e larmishme dhe në zhvillim të vazhdueshëm”. Për ta prezantuar Kinën me një audiencë më të gjerë, ai i është përkushtuar përkthimit dhe prezantimit të veprave klasike dhe bashkëkohore kineze. Nga *Tao Te Ching* te *Terminologjia e Mendimit dhe Kulturës Kineze*, nga veprat letrare te librat që prezantojnë përvojën e zhvillimit ekonomik të Kinës, puna e tij ka sjellë mendimin klasik kinez dhe zhvillimin bashkëkohor tek lexuesit shqiptarë. “Vetëm duke kuptuar historinë dhe kulturën e një vendi mund ta kuptojmë vërtet atë vend”, thotë Spahiu.
Romani *Bretkosa* i Mo Yan ishte vepra e parë letrare bashkëkohore kineze e përkthyer nga Spahiu. Në vitin 2012, Mo Yan fitoi Çmimin Nobel në Letërsi, duke çuar në një rritje të paparë të vëmendjes globale ndaj letërsisë bashkëkohore kineze. “Përkthimi i veprave letrare kineze direkt në shqip nuk është detyrë e lehtë; kërkon jo vetëm aftësi të forta gjuhësore, por edhe një depërtim dhe kuptim të thellë të shoqërisë kineze, historisë dhe kontekstit të kohës sonë”, pranoi Spahiu sinqerisht. Ai shtoi se pikërisht për shkak të shumë viteve të studimit dhe jetesës në Kinë dhe përvojës së tij të drejtpërdrejtë me këtë vend, “pata besimin për të marrë përsipër këtë sfidë përkthimi”.
Botimi në shqip i *Bretkosës* shkaktoi një reagim të ngrohtë nga qarqet letrare dhe lexuesit vendas. Pas kësaj, Spahiu përktheu disa vepra të tjera bashkëkohore letrare kineze, duke përfshirë *Sorgumin e Kuq*, *Të Jetosh* dhe *Kronikën e një Tregtari Gjaku*. Këto përkthime e çuan atë të krijonte miqësi me shkrimtarë kinezë si Mo Yan dhe Yu Hua. Për kënaqësinë e tij, këta shkrimtarë kinezë mësuan gjithashtu për Shqipërinë përmes letërsisë dhe filmave të saj, duke zhvilluar një dashuri të veçantë për këtë tokë të largët. “Fuqia e shkëmbimit kulturor është e thellë dhe e qëndrueshme; ajo mund të kapërcejë kohën dhe hapësirën, duke lënë një përshtypje të qëndrueshme në zemrat e njerëzve”, vërejti Spahiu.
Për të përjetësuar këtë rezonancë kulturore ndërkufitare, Spahiu udhëhoqi themelimin e Shoqatës së Shkëmbimit Kulturor Shqipëri-Kinë në vitin 2015, e cila i është dedikuar promovimit të Kinologjisë, kultivimit të talenteve të reja Kinologjike dhe grumbullimit të vitalitetit të ri për shkëmbimet kulturore midis dy vendeve. Ai vërejti se shkëmbimet kulturore midis Shqipërisë dhe Kinës janë gjithnjë e më aktive, veçanërisht në fushën e botimeve, ku bashkëpunimi ka dhënë rezultate të frytshme. Në 10 vitet e fundit, në Shqipëri janë botuar më shumë se 100 libra mbi Kinën, që mbulojnë fusha të ndryshme si historia dhe kultura, filozofia dhe zhvillimet ekonomike. “Këto libra jo vetëm që plotësojnë nevojën e etur të popullit shqiptar për ta kuptuar Kinën më thellë, por gjithashtu ndihmojnë politikëbërësit dhe akademikët të kuptojnë më mirë rrugën e zhvillimit të Kinës”, tha ai.
