Një nga ëndërrat rinore më të flakta kish qenë ikja në Paris. Kishte shumë arsye dëshira për të vizituar Parisin. Në radhë të parë ky qytet kishte qenë djepi i një dëshire të zjarrtë rritur brenda meje që kur akoma adoleshent më kishin zënë ethet për ngjyrat dhe revolucjonin në art që kishin bërë impresjonistët. Dhe sidomos Van Gogu. Kjo mbas leximit të romanit të Irving Stone Etja për jetë.
Edhe pse në Firenze kisha realizuar ëndërrën për të studjuar jashtë shtetit, prap ndjeja shtysën të ikja më tutje, më larg. Ndaj sapo munda, mora një vizë Shengen tek konsullata franceze në Firenze, preva biletën dhe u ngjita në avjon në Piza. Ishte nëntori i vitit 1995. Me flokët e gjata me onde si bohem, xhinsa të zinj dhe një xhaketë meshine të zezë, çantën në krah e mbajta frymën në Paris. Sapo kisha zbritur nga metroja duke shkelur tokën e Parisit, kisha ndjerë një fërgëllimë të çuditshme prapa shpinës. Sytë më kishin shkëlqyer fort tek shihja sheshin Solferino. Ishte darkë. Me hartën në dorë ku kisha shënuar me stilolaps itinerarin një orë e më parë doja t’a mbaja frymën tek Muse d’Orsay. Aty ndodheshin kryeveprat e pikturës për të cilat kishim nxjerrë shkumë nga goja për arsye të dëshirës për t’i parë në origjinal.
Mbrëmja ishte e ftohtë dhe unë tek ecja vetëm, një i panjohur në një qytet të panjohur, shihja emrat e rrugëve nëpër udhëkryqe dhe ktheja hartën nga drejtimi i duhur për tu orjentuar sa më mirë. Heshtja ishte e huaj. Por edhe pse nuk njihja aty askënd, prap ndjeva se ky qytet do të më mirëpriste, ashtu siç mirëpriste 49 miljon turista në një vit. Brenda muzeut habia nuk kishte as fillim as fund. Me sytë që përpinin gjithçka isha ndalur tek tablloja Auverse- sur – Oise dhe po e sodisja me kujdes. Ajo ngrohtësi muzgu plot pasjon, ajo zukatje energjie në formë ngjyrash, më gllabëroi krejt. “Këtu ka kaluar dora e mjeshtërit,” mendoja si i krisur. “Çdo penelatë e kaluar me dorën e tij, është një dëshmi dashurie tragjike dhe e pathënë!” Mes naivitetit dhe pabesueshmërisë, aq fort u emocjonova sa sytë nisën të më shkëlqenin fort.
Jo vetë tek Van Gogu. Për të gjithë veprat e impresjonistëve. Ishin ato ditë në Paris si një gëzim i fshehtë, një udhëtim të cilin kisha dashur përherë ta bëja dhe më në fund e kisha realizuar. Piktorët ishin gjysma e lumturisë. Pastaj ishin vlerësimi që kisha për poetët e mallkuar dhe plejadën e shkrimtarëve të cilëve disave i kisha njohur edhe veprën. Të njëjtën lumturi pata kur vizitova shtëpinë e Balzakut dhe të Hugoit. Tek i pari, në rue Raynoaurd 47 mbeta krejt i shtangur. Ndërsa vdiste për një peritonit, ndoshta shkak i atyre 50 kafeve që pinte në ditë, pashë Hugoin aty i cili, ulur pranë shtratit të vdekjes, i heshtur dhe i dëshpëruar, i kapte dorën kolegut të tij dhe diç i thonte në vesh. Ishte mbrëmje e 18 gushtit 1850. Dora ishte e djersitur, nuk iu përgjigj. Ishte paksa i nxirë, i mavijosur, i parruar. Iu afrua dhe i pëshpëriti në vesh: “Faleminderit për ç keni bërë për Francën!”
Pastaj e pashë tek u ngrit dhe iku në heshtje. Hugo ishte 48 vjeç kur ndodhi ngjarja tragjike.
Kujtoj, tek kopshti i Tuileries, mbasi pashë nimfat e Monesë tek muze d’Oragerie, dola jashtë. Qielli ishte krejt i metaltë dhe pa diell. Drita ishte fare e ftohtë. Këpucët e mia shkilnin mbi guriçkat e bardha të sheshit dhe pata një ndjesi si humbje ashtu edhe fitimi. Duke hedhur sytë qark shihja skulpturat e mermerit të mbretërve dhe princeshave të cilat zhyteshin në ca qiej të hirtë, – isha pranë vaskës oktagonale, – dhe ndjeva të humbja në erërat e shekujve të shkuar. Ndjeva të transportohesha me duar magjike në frymën e jetëve të shkuara. Por gjithashtu kjo ishte edhe një fitore. Fitorja e fshehtë e shpirtit njerëzorë që të jetoi në disa epoka njëherësh. Larg dhe afër, si në hapësirë po ashtu edhe në kohë.
Të njëjtën ndjesi pata gjithkund. Tek Harku i triumfit, mbi Pont-Neuf, në Versajë, brenda kuadratit të godinës së Luvrit me dritaret e ndriçuara. Ç spektakël i mahnitshëm lojrash drite dhe arkitekturash!
Nëse herën e parë në Paris, nuk më ishte ndarë nga vetja një si ndjesi ëndërre, tek shihja kafenetë e famshe buzë Senës, tek ecja poshtë pemëve dimërore, tek ndiqja rrjedhën e lumit duke parë urat e bukura në sfond, herën e dytë ishte një ndjesi krejt tjetër. Ajo e përftimit dhe e zhytjes në jetën Parisjane.
Ishte 1 dhjetori i vitit 1996 kur u nisa për të qëndruar disa kohë në Paris.
Nëse herën e parë kisha fjetur tek Auberges de Jeunesse, ku uji i ngrohtë i dushit me monedhë zgjaste një minut dhe ku s kishte kurrë letër higjenike në banjo, Tek “Foyer de Protestant” rue de Vaugirard 46, shkoja me një pusullë në dorë, ku kisha shkruar adresën e Hotelit.
Të çuditshëm këta francezët të cilët kishin organizuar gjithçka mbi artin mjerueshëm të kursimit. Aq shumë na bënte përshtypje kjo sa që vite më vonë kur shkova rishtaz me familjen, djali i vogël më pëshpëriti: “Babi, pse francezët e bëjnë kakën në errësirë?!” Tek restoranti ku po hanim, drita e banjos ishte aq e zbehtë sa të krijohej përshtypje se po mbaroje punë në errësirë.
Riosh, përfundova në një hotel me çmim të lirë ku rrinin studentë nga i gjithë globi. Tashmë Parisi më dukej si një zonjë me të cilën e kisha bërë një njohje të shpejtë njëjavore. Nuk e di a më njohu apo jo, di se Metrosë ia kisha marrë dorën dhe nën dhè, si ato mizat nëpër tunele të ngrohtë dhe të shndritshme, plot me rreklame dhe tinguj muzike, i gjeja kombinimet e linjave të metrosë pa problem. Edhe herën e dytë mora nga aeroporti trenin RER. B. Zbrita në Gare du Nord dhe aty mora metronë me drejtim Chatelet les Halles, ku zbrita. Aty gjeta korrespondencën për Odeon ku dola nga metroja. Nga Odeon, gjithmonë me hartën në dorë po kërkoja adresën e hotelit. Ishte ftohtë dhe eleganca e akullt parizjane më linte në shpirt një ndjesi të dyfishtë. Nga njëra anë më dukej aq rrezatuese, aq madhështore me arkitekturat e saj që rroknin qiellin blu, me bulevardet dhe historinë e tyre të panjohur; por nga ana tjetër më shëmbëllente edhe aq e panjohur. Si një bukuri e huaj, e largët. Një bukuri e cila nuk më përkiste, por unë doja ta bëja mike. Dëshiroja ta bëja timen. Mrekulli dhe vetmi, ndjeja sidomos natën e parë të mbërritjes atje. Mbërrija gjithmonë natën dhe gjithmonë në dimër. Nuk e kisha njohur kurrë Parisin në pranverë, as në verë, kjo për arsye të punës që nuk ma lejonte. Në Hotel, hera e dytë ishte krejt ndryshe.
Më priti tek recepsjoni një djalë me ngjyrë i cili fliste një frengjishte fare të thjeshtë dhe bazike. “Flit ngadalë!” i thashë. “Nuk kuptoj shumë!”
“A dëshironi që ta kthej anglisht?!” më pyeti ai.
“Më mirë me shenja se anglisht!” i thashë.
Holteli ishte ndërtuar me gurë të vjetër dhe të rëndë. Si gjithçka në qendër të qytetit, i rëndonte mbi supe e gjithë pesha e historisë së saj. Tek ngjisja shkallët për të gjetur krevatin tim, i hidhja sytë përreth. Muret ishin plot me mbishkrime të pakuptueshme historishë. Ato që nuk mbahen mend, që nuk u shkruan, që humbën. Korridori ishte fare i ngushtë dhe sipër gjeta dhomën time. Do të flija në një dhomë me studentët e tjerë. Ishin djem nga të gjitha anët e botës. Vinin si për turizëm, po ashtu edhe për të studjuar.
Shkoja të ndiqja një kurs në Sorbonë 3 i cili bëhej mbi tregimet e Borgesit. Një nga intelektualët dhe shkrimtarët më absolutë të shekullit të kaluar. E bëja rrugën në këmbë çdo mëngjes. Nga Foyer-i deri tek ndërtesa e Universitetit, nevojiteshin rreth 30 minuta. Mund të merrja edhe Metronë, por më pëlqente t’a ndjeja ajrin e ftohtë dhe të gëzuar të Parisit. Ndaj në fillim merrja rue Soufflot, në të djathtë Panteonin, tek rue de l’homond, deri tek rue de Mouffetard. Aty afër gjendej Sorbone 3.
Mëngjeset ishin të zhurmshme. Me shtresa dëbore të pashkrira anash trotuareve, me pemët e zhveshura që lëshonin edhe gjethet e fundit të verdha, me morinë e këmbësorëve, avullin e xhamave të kafeneve zbukuruar për Krishtlindje, me muzikën e gëzuar të artistëve nëpër cepa rrugësh dhe turistët, që nuk mungonin asgjëkundi. Ishte qyteti më i vizituar në Europë.
Ditën e parë të leksjonit, isha ulur në fund të sallës. Profesori, një mesoburrë me një mjekërr të ashpër si tel i spërdredhur ndërsa fliste me frengjishten e tij plot bashkëtingëllore hundore, më pikasi dhe më pyeti: “Po ju atje në fund kush jeni?”
Ja thashë arsyen me frengjishten time primitive.
Gjatë pushimit të madh njoha një grup studentësh të cilët kishin origjinë italjane. Ndryshe nga francezët, të ftohtë dhe indiferentë, ky grup studentësh, ishin të hapur dhe të shoqërueshëm. Kuptohesha me ta italisht dhe ndjehesha mirë.
“Luigji!” i thashë një djali të hedhur. I cili ma shqiptonte emrin frengjisht gjithmonë duke e vënë theksin fort mbi y-në finale. “A vjen ta pijmë një kafe?!”
“Nuk mundem!” ma ktheu. “Ne sapo mbarojnë leksjonet, marrim trenin dhe udhëtojmë gati një orë për tu kthyer në shtëpi!”
Në Hotel jeta studentore gumëzhinte nga gjallëria. Dhoma ku flija kishte gjashtë krevatë, ku jetonin djem nga e gjithë bota. Dy ishin koreanë. Një ishte japonez. Dy djemtë e tjerë ishim njëri anglez dhe tjetri amerikan. Një pjesë ishin aty për të shijuar frymën hyjnore të qytetit. Turistë që kishin vendosur të rrinin ca kohë në qytetin e mëkatit. Ndërsa të tjerët, kryenin kurse për gjuhën franceze. Momentet më të bukura ishin kur qëndronim tek salla e madhe e ndenjes, ku kishte një tv, divane dhe kolltuqë. Dhe më tutje, kishte një guzhinë me një frigorifer të madh dhe një tavolinë me dhjetë karrige. Kush dëshironte, mund t’a bënte pazarin vetë dhe të gatuante aty. Më interesantët ishin amerikanët dhe aziatikët. Por nuk mungonin as edhe spanjollët, anglezët dhe vendalitë. Vinin nga jugu dhe veriu i Francës. Mbas një njohje të shpejtë, darkave nisëm të organizonim festa të gjithë së bashku duke blerë verë të lirë dhe duke gatuar ushqime të kulturave të ndryshme. Nga takos dhe sushi, deri tek kimki e peshk dhe patate angleze. Filluam të miqësoheshim. Në atë kohë nuk e njihja mirë as gjuhën anglese as atë franceze, por na mjaftonte të shiheshim dhe shpirtërat tanë mirrnin flakë me një vështrim. Dihej ç kërkon njeriu në moshën 25 vjeçare. Dëshira ime e fshehtë ishte të dilja me ndonjërën nga ato vajzat aty dhe të bëja takime tek Fontana e Sam Micheli-it, ku takoheshin të dashuruarit.
Ia kisha vënë syrin njërës, por kur ju afrova si dhelpra i afrohet gjahut, doli se ishte e fejuar.
“Nuk prish punë!” mendova. “Do të qëllojë ajo e duhura!”
Nisëm të shkonim nëpër pub-e dhe diskoteka të Lagjes Latine, ku gjallëria zgjaste 24 orë dhe ku aromat e pateteve të skuqura dhe të mishit të qingjit përziheshin me aromat e wafferit dhe të llokumeve arabe. Ishte një mori aq e madhe përzierje kulturash sa e ndjeja veten si në Korenë e Jugut, a në Nju jork, po ashtu edhe në Londër a në Tokyo.
Qeshnim kot, siç qesh njeriu në atë moshë dhe sytë tanë të shpejtë, mbas çdo shakaje, mbas çdo tokje gotash, mbas çdo bisede, ndizeshin nga zjarri i moshës. Isha i bindur. Kur rrinim në hollin e holetit, të gjithë së bashku dhe ku tregonim qyfyra apo histori, thellë nesh, të gjithë mundoheshin të gjuanin dhe të flirtonin. Sidomos djemtë të cilët ja venin syrin ndënjërës.
Jo rrallë dilnim të gjithë së bashku.
Nëpër rrugicat e Ile della citè, shijet dhe aromat e ushqimeve arabe dhe greke na gudulisnin hundët. Shitësit na ftonin t’i provonim me thirrje të ngrohta dhe me pasthirrma plot bashtingëllore palatale. Më tutje, kamerierë francezë, veshur me rroba greke rrinin në hyrje të restoranteve duke na ftuar të hynim brënda. Ishte ndoshta e tëra një përrallë e bukur ajo që po jetoja?
Sidomos kur nëpër lagjet historike të qendrës kaloja i shoqëruar me vajzat amerikane dhe franceze me të cilat u miqësova, ndihesha mirë. Gati i llastuar dhe i gudulisur nga fati.
Shkonim ndonjëherë të hanim në një nga ato restorantet e Quartier Latino. Ndihesha si i shoqëruar me ca dhurata të bukura që jeta të fal veç në rini. “Kur jam vetëm s ma varni ju legena!” mendoja kur shihja kamerierat t’i ndrisnin sytë. “Kur shkoja aty me vajza të bukura çuditërisht bëhesha edhe unë më interesant!”
Mes çmendurive të pafunda që bëhen në moshën 25 vjeçare. (Mosha, ku rafsha mos u vrafsha.) Mes festave deri në dy të natës, të dehur duke kënduar, ulëritur dhe fërshëllyer nëpër rrugët e lagjes latine, koha fluturonte me bukurinë e orëve të argëtimit.
Kur një pjesë e grupit turistik iku nga aty, (rrinin maksimumi dhjetë ditë) filloi një periudhë më e qetë dhe e heshtur. Nuk doja kurrsesi t’ja varja edhe shkollës edhe pse, herë herë, dilja vetëm netëve, me qëllimin për të gjuajtur. Gjuhej natyrisht nëpër pub-e, gjithmonë si gjuetar i vetmuar, ndaj ulesha, merrja një birrë të madhe, dhe gjatë njohjeve të rastësishme, mbas orësh të tëra, po të kishe fat gjendej edhe gjahu i duhur.
As nuk ja mbaj mënd emrin, as se nga ç lagje e Parisit ishte, por kujtoj buzët e saj mishtore. Vështrimin e ëmbël dhe bisedat krejt pa lidhje sidomos kur të dyve i punon mendje veç tek ëmbëlsira e fshehtë pas darkës.
Gjysëm i pirë, e kujtoj veten tek rrija me të mbështetur tek parmaku përgjatë Senës. E kisha rrokur me krahë dhe ndjeja ngrohtësinë e gjoksit të saj të butë që shtypej me trupin tim. E puthja me ëndje duke ndjerë shijen e fortë dhe të athët të birrës në qiellzë. Francezet janë shumë pasjonale në dashuri. Nuk e mbaj mend se sa kohë ndenjëm ashtu, me shpinën e tharë nga era e akullt e dhjetorit dhe me gjoksin e ngrohtë nga gjaku i dashurisë, por kur u shkëputëm dhe rrinim në heshtje me gishtat e ndërthurur me njëri tjetrin nuk dinim se ç të thonim. Shiheshim në sy krejt serjozë, sikur sapo na kishte ndodhur një gjëmë, dhe jo sikur ishim të lumtur. Kush ishte? Nga vinte? Si quhej? Louise, Chloè, Elodie? Akoma e kam ndër buzë shijen e ëmbël të pështymës së saj, po ashtu edhe ngrohtësinë e lëkurës së saj të heshtur dhe enigmatike.
“Ma jep numrin!” i thashë.
“Shihemi nesër!” ma ktheu. “Ku don ti?”
“Në orën gjashtë tek Fontana e San Michelit!” ja ktheva.
Atë natë tek kthehesha duke fërshëllyer në hotel qyteti mu duk akoma edhe më i bukur. Buzët e saj të kuqe, plot mish, prekjet e saj, përkëdheljet, përqafimet, ma kishin zhdukur si me magji vetminë prej ujku që qyteti i pamundur ta dhuronte falas. Yjet e ftohtë lodronin. Rrugët e errëta të mesnatës ngjanin akoma edhe më të gjëra. Dritat fërgëllonin nga një ndjesi lumturie dhe gjithkund kishte shkallë imagjinare të cilat arrinin deri në qiell. Parisi mbas dashurisë ishte si hyrja drejtë dheut të parajsës.
I lumtur, i kënaqur dhe përplot me gjithçka, siç ndjehet një vetmitar në dheun më të bukur të botës, shkova të flija.
Të nesërmen isha i sigurtë që francezja e bukur do të kthehej. Në fillim e prita me besim. Por pas orës gjashtë besimi nisi të zbehej pak nga pak. Rrija ulur pranë skulpturës së bronxit. Engjëlli me shpatë dhe me dorën lart dukej sikur thonte: “Unë mendoj se nuk vjen sot francezja!” Ndërsa më tutje, Grifoni me fletë që nxirrte ujë nga goja dukej sikur ngërdheshej me mua. “Pse kaq kollaj fitohet zemra e një francezje mor trap?!”
Vendosa të studjoja më tepër dhe sidomos të gjurmoja ca shtëpi apo kafene që i kishin frekuentuar poetët e mëdhenj të së shkuarës. Kisha dashur dhe lexuar një mori nga to.
Më interesonin sidomos ato të poetëve të mallkuar. Një syresh e gjeta me një mikun tim korean të cilit ja kam harruar emrin por shoqëroheshim sidomos në periudhën e fundit të qëndrimit tim atje. E gjeta shtëpinë në hartë. Rimbaud, kishte qenë i ftuar nga poeti Verlaine në shtëpinë e vjehrrit të këtij të fundit. Rue Nikolet 14. Kur shkuam aty, e pashë poetin rebel, me trurin e çorjentuar të një 16 vjeçari. Agresiv, dinak, mendjemadh, tek zbriste nga shkallët e viles elegante. Kishin kaluar plot 125 vjet, që nga ai shtator i vitit 1871. Vit i flaktë ndryshimesh epokale për Francën e epokës. Kurjoziteti mu përzie me çmendurinë rishtaz, tek kujtoja poetin i cili aq shumë bëma të mbrapshta kishte kryer mes poetëve Parnasjanë.
Kërkoja me ngut në Paris si studimin dhe argëtimin. I kërkoja me një babëzi prej të urituri. Nuk lija që koha të më shkonte kot. Ndaj dëshiroja të kisha dhjetë veshë, 10 hundë, njëzet sy dhe 30 duar që të shijoja gjithçka ashtu siç duhej. Kohën tjetër, e merrja dorëshkrimin tim “Journal Parisiene” me vete dhe e plotësoja ulur në një nga ato kafenetë elegante përgjatë Senës, me karrige druri të gdhendura bukur. Me tavolina të rrumbullta dhe ngrohtësinë magjike të klubeve të janarit; ndërsa jashtë xhamave kishte dy lumenj të rrëmbyer. Sena me ujrat e ftohta dimërorë, me lodhjen e historisë, psherëtimat e të vdekurve të cilët me gjenarata të tëra ishin munduar ta ngrinin këtë qytet gjigand, madheshtorë dhe njerëzit të cilët më shihnin kalimthi dhe buzëqeshnin me shpoti. “U shtua dhe një donkishot tjetër!” mendonin ndoshta.
Kaluan dy muaj aty. Pastaj një mik nga Siena, Lorenco, me të cilin studjoja në ateneun fjorentin erdhi dhe më tha. “Unë do të kthehem për ca kohë, po e deshe dhomën time, ta jap falas. Përdore!»
Ishte një Chambre de bonne, në krye të njëqind e gjashtëdhjetë shkallëve, pa ashensor. Pallati ishte lluksoz, me parmakë hekuri të derdhur bukur me sdredha dhe zbukurime; me shkallët ku kalonte tapeti i kuq, por në majë të pallatit dhoma ishte dy metra me një e gjysem. “Banjo është e përgjithshme” më tha, “por këtu mund të kursesh ca para!” Banjo ishte si ajo e viteve 30 në Shqipëri. Alla turka, pa pastruese, pa letra higjenike, veç me një lavaman llamarine të një epoke tjetër dhe mure ku kishte 50 vjet ku s vihej dore.
“Këtu jeton ti?”
“Po këtu. Pse ç doje ti? Hotel me 5 yje!”
Natyrisht pranova duke e falenderuar.
Heshtja ishte vrastare. Natën dukej kulla e madhe e Monparnasit me dritat e saj të kuqe dhe blu, e cila dukej sikur ngjitej deri në yje. Ngaqë ishte vendi shumë i vogël për tu ngjitur tek dushi, më duhej të përdorja karrigen. Platforma e porcelantë e saj ku qëndronin këmbët, po të rrija në këmbë mbi dysheme, më arrinte tek turitë. Mbasi bëja dushin, ende i lagur si mbi një piedestal, më duhej të zbrisja nga lartësitë e cilindrit me xham, me frikën se moz rrëzohesha dhe thyeja qafën. Njëlloj si i arrituri që zbret nga majat e lavdisë me dinjitet. Eh ç më gjeti, thashë me vete. Por tundimi ishte i madh. Ndaj vendosa që për një muaj ta ndaja jetën time me qenin besnik të vetmisë. Ndaj e lashë hotelin e bujshëm nga ku fironin paratë si uji në lavaman dhe u shpërngula aty.
Ajo, vetmia, nuk mu nda. Vetmia në Paris, ishte diçka vërtetë e padurueshme. Një vetmi që të grinte si qen që të kafshon gjithkund. E gjithë ajo bukuri e ftohtë, sheshet, parqet, vrapi i njerëzve, turmat në metro, ecjet buzë lumit. Gjithkund, në një qytet ku gjendesh banor i rastësishëm, vetmia s’kishte skaj. As fund. As fillim. Kishte veç trishtim, mall dhe heshtje. Një heshte të çuditshme e cila vendndodhjen e ka në qendër të shpirtit. Në tempullin e saj. Po merrja nga Parisi, dije kulturë, njohuri, argëtim. Po i jepja Parisit, copa të shpirtit tim. Energjinë time, emocjonin, një copë të rinisë time, pa ngushëllim, pa fund, pa cak.
Kur u ktheva nga eksperienca e Parisit, më duhej në qershor në Firence të jepja një provim mbi letërsinë e Yourcenar-it në gjuhën franceze. Edhe pse shkova atje që të përmirsoja frengjishten time, i vetmi student i ateneut fjorentin që profesoresha e këputi në klasë atë semestër qeshë unë. Edhe pse kisha shkuar të përmirsoja gjuhën në një vend jo dosido por në Paris. E kujtoj si tani zhgënjimin tim. Profesoresha sapo kisha hyrë në provim, më kish bërë një pyetje të detajuar. “Hape librin!” Ishte Faqja 11. Ishte romani: Souvenir pieux. Vuri gishtin mbi një fjalë, më e vështira dhe më pyeti. “Si përkthehet?” Fjala ishte tepër e ndërlikuar. “Enchevetrement” Unë ngrita supet dhe shtrembërova turitë. “Është e kotë të vazhdojmë!” më tha. “Kthehu në vjeshtë!”
“ Po si më këpusni kështu? Më bëni edhe pyetje të tjera. Për brendinë E kam studjuar tekstin!” ia ktheva disi me mundim. As që ju bë vonë fare. “Me vjen keq!” ma përsëriti. “Duhet të kthehesh!” Desha t’i them. Dëgjoni, se për t’u pregatitur kam shkuar deri në Paris. A më kuptoni drejtë….
Ky ishte një nga paradokset më të vështira për tu besuar por ja që kishte ndodhur.
Më nevojitej një fajtor, ndaj fajin ja vura netëve plot argëtim dhe qejfeve rinore. Në një Hotel ku më shumë ulëritej me gotë në dorë sesa hapeshin librat dhe flitej një frengjishte primitive.
