Talia Hibbert, Jetoje jetën Kloe Braun, Ogur nga qielli Dani Braun, Sillu si të ka hije Eva Braun, Trilogji (BOTIMET TOENA)
Në një pjesë të prozës romantike bashkëkohore, dashuria konceptohet si një hapësirë e përkohshme largimi nga përditshmëria, ku tensionet e jetës së zakonshme zhvendosen në hije. Trilogjia e Talia Hibbert-it ndjek një drejtim tjetër. Në Jetoje jetën Kloe Braun, Ogur nga qielli Dani Braun dhe Sillu si të ka hije Eva Braun, dashuria nuk shfaqet si shpëtim i thjeshtë nga vështirësitë, por si mënyrë për t’i parë ato më qartë. Personazhet nuk bëhen të rëndësishëm për lexuesin sepse i tejkalojnë dhimbjet apo frikërat e tyre; përkundrazi, ato fitojnë thellësi pikërisht sepse romani i lejon të ekzistojnë brenda këtyre përvojave.
Talia Hibbert është një nga zërat më të rëndësishëm të romancës bashkëkohore britanike sepse i jep zhanrit një frymë të re dhe humor rinor. Në qendër të veprës së saj janë gra me ngjyrë, personazhe me sëmundje kronike, njerëz me spektrin autik, dhe njerëz që zakonisht letërsia romantike i ka anashkaluar. Megjithatë, rëndësia e Hibbert-it nuk qëndron thjesht te përfaqësimi. Ajo nuk i përdor këto identitete si tema të veçuara sociale, por i integron në vetë strukturën emocionale të romanit.
Trilogjia Braun mund të lexohet si një reflektim mbi mënyrat e ndryshme se si gratë përpiqen të rifitojnë kontrollin mbi jetën e tyre. Kloe përfaqëson dëshirën për të jetuar pas një periudhe të gjatë frike dhe kufizimi fizik. Dani përfaqëson mendjen analitike por që e ka më të vështirë të pranojë nevojën emocionale. Eva, nga ana tjetër, shfaqet si energji e shpërndarë, e cila vendos në pikëpyetje idenë se pjekuria duhet të duket gjithmonë si rregull, disiplinë dhe vetëkontroll.
Në Jetoje jetën Kloe Braun, romani ndërtohet rreth një elementi të thjeshtë rrëfimor: lista e Kloe-s për të “jetuar jetën”. Në pamje të parë, kjo listë duket si një mjet komik dhe praktik për të shtyrë ngjarjen përpara. Por në të vërtetë ajo funksionon si metaforë e dëshirës për kontroll. Kloe, e kufizuar nga dhimbja kronike dhe nga frika e një jete të paparashikueshme, përpiqet ta kthejë lumturinë në projekt, në plan, në diçka që mund të organizohet. Këtu qëndron ironia e hollë e romanit: sa më shumë që ajo përpiqet ta menaxhojë jetën, aq më shumë jeta e detyron të pranojë rastësinë.
Hibbert nuk e paraqet dhimbjen si diçka që dashuria duhet ta zhdukë. Përkundrazi, dashuria lind në prani të dhimbjes, jo pas shërimit të saj. Në figurën e Kloe-s, të jetosh nuk do të thotë ta mposhtësh trupin, por të mos lejosh që ai të bëhet përkufizimi i vetëm i ekzistencës.
Në Ogur nga qielli Dani Braun, vëmendja zhvendoset nga trupi drejt fjalëve, shenjave dhe keqkuptimit emocional. Një “ogur” është diçka që duhet interpretuar, një shenjë që premton ose paralajmëron. Dani është një personazh që mendon shpejt, flet me zgjuarsi dhe e përdor ironinë si mjet mbrojtjeje. Ajo mund të kuptojë botën në mënyrë teorike, por e ka më të vështirë të pranojë dobësinë e vet emocionale.
Këtu Hibbert përdor dialogun si teknikë kryesore stilistike. Bisedat mes personazheve janë të shpejta, plot humor dhe tension, por nën këtë sipërfaqe komike fshihet një pyetje më serioze: si mund të kërkosh ndihmë pa u ndier i dobët? Humori, te Hibbert është formë karakterizimi. Në këtë mënyrë, komikja dhe brishtësia bashkëjetojnë me njëra-tjetrën.
Në Sillu si të ka hije Eva Braun, trilogjia arrin formën e saj më të çrregullt dhe më të gjallë. Eva është personazhi që e sfidon më hapur idenë e “sjelljes së duhur”. Vetë titulli tingëllon si urdhër shoqëror, si një frazë që u drejtohet shpesh vajzave për t’i disiplinuar, për t’i bërë më të pranueshme, më të qeta, më të rregullta. Hibbert e kthen këtë urdhër në objekt ironie.
Kontrasti është figura qendrore e këtij romani. Eva përfaqëson sjelljen e lirshme, ndërsa bota përreth kërkon strukturë. Çfarë do të thotë të jesh e rritur? A është pjekuria gjithmonë e dukshme në organizim, qëndrueshmëri dhe vetëkontroll?
Në të tre romanet, Hibbert përdor përsëritjen si parim strukturor. Secila motër Braun keqkuptohet nga bota, por secila në mënyrë të ndryshme. Kloe lexohet si e mbyllur sepse është e kujdesshme; Dani si e ftohtë sepse është e vetëkontrolluar; Eva si e papjekur sepse nuk përputhet me normat tradicionale. Përmes tyre, romani ndërton tri variante të së njëjtës pyetje: si mund të duash dhe të duhesh pa u detyruar të ndryshosh veten?
Për lexuesin shqiptar, një vlerë e veçantë është përkthimi i trilogjisë në shqip nga shtëpia botuese Toena. Në një tekst ku humori, ritmi i dialogut dhe nuancat emocionale janë thelbësore, përkthimi kërkon jo vetëm saktësi, por edhe ndjeshmëri stilistike. Përkthimi më i mirë në shqip mbetet ai i TOENA-s, sepse arrin të ruajë lehtësinë e prozës së Hibbert-it pa e bërë atë sipërfaqësore.
Si përfundim, trilogjia Braun nuk është thjesht një seri romanesh romantike. Ajo është një reflektim mbi trupin, identitetin, dëshirën dhe mënyrën se si gratë mësojnë të mos kërkojnë falje për ekzistencën e tyre. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron arritja më e madhe e Talia Hibbert-it: ajo nuk e përdor dashurinë për t’i shpëtuar personazhet nga vetja, por për t’u dhënë atyre hapësirën që të jenë vetvetja plotësisht.
